Hoe God buite die wêreld beland het

Soos gemeenskappe gegroei het, het hulle verklarings ook gegroei. Wat eens soos ’n lewende veld van kragte gevoel het, is stadig verpersoonlik. Donder het ’n god geword. Vrugbaarheid het ’n godin geword. Tyd, dood, oorlog, wysheid — elkeen het ’n gesig en ’n wil gekry.

Verpersoonliking het die wêreld herkenbaar gemaak. Dit het dit ook regeerbaar gemaak.

Sodra die heilige voorgestel is as iets met ’n wil, kon dit beveel. Sodra dit kon beveel, kon dit gehoorsaam word. En sodra gehoorsaamheid sentraal geword het, het die verhouding verskuif — van deelname na hiërargie.

Mettertyd het God boontoe geskuif, in begrip sowel as in beeld. God is uiteindelik verstaan as “bo”, “anderkant”, “buite” die wêreld. Die heilige was nie meer in die bestaan ingeweef nie. Dit het daaroor geheers.

Hierdie verskuiwing was geleidelik. Maar dit het iets gekos.

Wanneer God buite die wêreld geplaas word, word ’n verdeling ingebring: skepper hier, skepping daar.

Dit lyk vanselfsprekend. ’n Pottebakker is nie ’n pot nie. ’n Argitek is nie ’n gebou nie.

Maar die vergelyking breek presies waar dit tel.

’n Pottebakker bestaan onafhanklik van die pot. Maar as God verstaan word as dit waarvan alles afhang — as die uiteindelike — dan kan God nie in dieselfde verhouding tot die wêreld staan as ’n maker tot ’n voorwerp nie. ’n Maker kan wegstap van wat gemaak is. As God oral en in alles is, is daar nêrens om na toe weg te stap nie.

Sodra God voorgestel word as ’n wese tussen wesens — selfs die hoogste — gebeur iets beslissends.

God word een ding, en al die res word ’n ander.

Eenheid word deur afstand vervang.

Deelname word deur gehoorsaamheid vervang.

Die heilige is nie meer die grond van bestaan nie. Dit word ’n voorwerp van geloof.

Sodra God buite die wêreld is, moet toegang tot God bemiddel word. Kennis van God moet êrens vandaan kom — Skrif, leerstelling, priesterskap, tradisie.

Aanvanklik is dit nie skadelik nie. Gemeenskappe het gedeelde verhale en strukture nodig.

Maar gesag het swaartekrag. Dit trek betekenis boontoe.

Waarheid word iets wat oorhandig word eerder as ontdek. Moraliteit word iets wat beveel word eerder as verstaan.

Die individu se taak word aanpassing by ’n wil van buite, eerder as helderheid oor wat werklik aan die gang is.

’n Mens kan nou sê, opreg en sonder kwaadwilligheid: my verhouding met God is reg, daarom is my dade geregverdig.

Dit vereis nie wreedheid nie. Dit vereis sekerheid.

In hierdie verskuiwing is iets wesenliks vergeet — nie doelbewus nie, maar struktureel. Nie deur slegte mense nie. Deur ons almal, geleidelik, oor eeue heen.

Wat verlore gegaan het, was die besef dat bestaan self heilig is. Nie deur ’n dekreet of deur geloof nie, maar vanweë wat dit is.

Wanneer God buite die wêreld is, word die wêreld voorlopig.

Hierdie lewe word ’n toets eerder as deelname.

Die heilige word uitgestel — na die hemel, na die hiernamaals, na die oordeel — eerder as wat dit as teenwoordig herken word.

En wanneer die heilige uitgestel word, word lyding makliker om te verdra. Nie omdat iemand gekies het om wreed te wees nie. Omdat die argitektuur ’n stil suggestie gemaak het: die ware ding is elders. Hierdie lewe is tydelik. Die lyding hier is nie waaroor dit gaan nie.

Daardie suggestie is nie deur wrede mense uitgedink nie. Dit is deur goeie mense geërf. En vir goeie mense wat daardie suggestie vasgehou het, was dit net ’n bietjie makliker — nie om lyding te veroorsaak nie, maar om daarby verby te kyk.

Nie hulle eie lyding nie.

Ander mense s’n.

Dit is die strukturele koste. Nie wreedheid nie. Iets stillers. Toestemming om weg te kyk.

As God almagtig, alwetend en alomteenwoordig is — waarbuite is God presies?

As niks anderkant alles bestaan nie, dan is dit sinloos om God buite alles te plaas. As God oral is, dan is God nie elders nie.

Die God buite die wêreld hoef nie aangeval te word nie. Dit word stilweg onsamehangend onder die gewig van sy eie beskrywings.

Om ’n God buite die wêreld te verwerp, beteken nie om alles tot dooie materie te reduseer nie. Dit is ’n valse keuse.

Die alternatief is nie ateïsme nie. Dit is immanensie, tot die einde toe deurgevoer.

Immanensie ontken nie God nie. Dit ontken afstand.

Dit sê dat God nie apart is van wat bestaan nie. Nie ’n heerser of ’n regter wat eenkant staan nie. Identies met bestaan self — nie as poësie nie, maar as die eenvoudigste beskrywing wat sinvol is.

As dit korrek is, is die wêreld nie iets wat God gemaak en toe laat loop het nie.

Dit is die voortgaande uitdrukking van wat God is.

En ons — bewuste wesens daarbinne — is nie toeskouers nie. Ons is die wêreld wat van homself bewus word.