Hoekom ons onsself as apart beleef

Die eenvoudigste rede waarom ons apart voel, is die liggaam.

Jou senuweestelsel is gebou vir oorlewing. Dit karteer bedreigings en geleenthede. Dit weet wat aan die organisme behoort en wat nie.

Honger word hier gevoel, in hierdie maag. Pyn word hier gevoel, in hierdie liggaam. Aanraking, ewewig, temperatuur — elke sein sê dieselfde ding: beskerm hierdie liggaam.

Uit die oogpunt van aan die lewe bly, is dit volkome sinvol om die wêreld in “ek” en “nie-ek” te verdeel. ’n Dier wat homself nie van sy omgewing kon onderskei nie, sou nie lank uithou nie.

Afsonderlikheid is nie ’n fout nie. Dit is ’n oorlewingstrategie.

Maar ’n strategie is nie dieselfde ding as die waarheid nie.

’n Kaart is nuttig, maar die kaart is nie die gebied nie. Iets kan briljant werk sonder dat dit die laaste woord is oor wat bestaan.

Bo-op die liggaam se lyn voeg die verstand ’n verteller by.

Mense doen iets merkwaardigs: ons vertel vir onsself ’n verhaal oor wie ons is.

Ons neem gewaarwordings, herinneringe, vrese, hoop, gewoontes, en weef dit saam tot ’n karakter.

“Dit is ek. Dit is my lewe. Dit is waarvoor ek omgee. Dit is waarvoor ek bang is.”

Hierdie verhaal is nuttig. Dit skep kontinuïteit. Dit laat ons toe om te leer, te beplan, verantwoordelikheid te neem, betekenis te vind.

Maar dit versterk ook die gevoel dat die self ’n ding is — ’n vaste voorwerp wat deur ’n wêreld van ander vaste voorwerpe beweeg, apart van alles anders.

Wanneer mense “ek” sê, is die meeste van hulle nie seker wat hulle bedoel nie.

’n Liggaam? ’n Persoonlikheid? ’n Verstand? Iets agter die verstand?

Hulle is nie seker nie, want die gevoel van “ek” kom reeds aanmekaargesit aan. Dit bied homself as vanselfsprekend aan. Niemand het gevra of dit akkuraat is nie.

Sodra daardie middelpunt aangeneem word, word al die res “die ander”.

As die liggaam ’n lyn trek en die verstand dit versterk, laat taal dit permanent voel.

Taal werk deur dinge in benoemde stukke te verdeel. Boom. Lug. Mens. Vreemdeling. Myne. Joune. Hierdie verdelings is nuttig. Sonder hulle sou jy nie kon kommunikeer, saamwerk of helder dink nie.

Maar nut kan stilletjies verwarring word.

Omdat taal verdeel, kan dit verdeling laat lyk soos die fundamentele aard van die werklikheid. Ons begin benoemde dinge behandel asof hulle werklik aparte entiteite is eerder as patrone binne ’n enkele proses.

Dink aan die woord “oseaan”.

Dit benoem iets wat soos een voorwerp klink. Maar die oseaan is nie ’n enkele voorwerp soos ’n klip is nie. Dit is strome, temperature, drukke, getye, wat almal saam beweeg.

Die woord laat dit klink of dit vas is. Dit is nie.

Woorde is nodig.

Maar hulle kan afsonderlikheid suggereer waar daar net verbondenheid is.

Afsonderlikheid bly nie persoonlik nie. Dit word sosiaal.

Ons vorm groepe. Ons erf identiteite. Ons trek lyne tussen “ons” en “hulle”.

Dit is oeroud, en dit is nie altyd skadelik nie. Gemeenskap kan voedend wees. Gedeelde kultuur skep samehorigheid.

Die moeilikheid begin wanneer verskil afstand word — wanneer “nie soos ek nie” verander in “minder as ek” of “niks met my te doen nie”.

Op daardie punt word empatie opsioneel.

Die innerlike lewe van die ander mens — sy vrees, sy hoop, sy uitputting — vervaag uit sig. Nie omdat dit ontken word nie. Omdat dit nie meer gevoel word nie.

Dit kondig homself gewoonlik nie as wreedheid aan nie. Dit kondig homself as redelikheid aan.

“Hulle is anders as ons.”

“Hulle deel nie ons waardes nie.”

“Hulle het dit gekies.”

Hierdie sinne word kalm uitgespreek. Dit is presies wat hulle krag gee.

Onder die liggaam, die verhaal, die taal en die groep is daar een skuif waarop byna niemand homself betrap nie.

Ons gaan van Ek beleef myself as apart na Ek is op die fundamentele vlak apart.

Daardie skuif voel natuurlik. Maar dit is nie gewaarborg nie.

Ervaring word deur perspektief gevorm. Perspektief is volgens ontwerp beperk. En beperking beteken nie isolasie nie.

Wanneer jy ’n sonsopkoms sien, lyk dit of dit buite jou is. Maar die lig gaan jou oë binne, word elektriese seine, word ’n ervaring. Waar presies is die lyn tussen “binne” en “buite” in daardie oomblik?

Wanneer jy asemhaal, waar eindig die wêreld en begin jy?

In die gewone lewe vorm ons mekaar voortdurend. Taal, oortuiging, identiteit — dit word geërf voordat dit gekies word. Niemand word op sy eie wie hy is nie.

’n Heeltemal onafhanklike self is moeilik om op te spoor.

Die eerste stap is dus bloot intellektuele eerlikheid: afsonderlikheid is ’n ervaring. Dit is dalk nie die laaste woord oor wat ons is nie.

Grense bestaan. Liggame het vel. Begrippe het definisies. Hierdie grense dien doele — oorlewing, koördinasie, kommunikasie.

Maar nuttige grense word maklik vir finale grense aangesien.

’n Sel het ’n membraan, tog bestaan dit net deur uitruiling met sy omgewing. ’n Mens het ’n liggaam, en bestaan tog net deur verhoudings — biologies, sosiaal, ekologies.

Grense orden wat bestaan. Hulle verdeel dit nie in aparte soorte bestaan nie.

Om dit intuïtief eerder as abstrak te maak, help ’n eenvoudige beeld. Jy kan ’n lyn in die sand trek sonder dat die sand twee verskillende stowwe word.

Die lyn is werklik. Die sand is een.

As dit waar is — as die werklikheid een ding is wat as baie verskyn, eerder as baie dinge wat voorgee om een te wees — dan is wat volg ’n regstelling. Die woord vir daardie regstelling is eenheid. Nie eendersheid nie. Nie die uitwissing van verskil nie. Net die erkenning dat onderskeid nie ontkoppeling vereis nie.

Sodra dit raakgesien word, word die verband tussen wat ons oor die wêreld glo en hoe ons mekaar behandel onvermydelik.