God en die heelal

Oor die groot teïstiese tradisies heen, oor eeue heen, ondanks geweldige verskille in beeld en verhaal, is die woord “God” gebruik om te wys na iets wat merkwaardig eenders bly:

Almagtig. Alwetend. Alomteenwoordig. Die bron van alles wat bestaan. Van niks anders afhanklik nie.

Dit is nie persoonlikheidseienskappe nie. Dit is pogings om die uiteindelike te benoem, wat dit ook al is — dít waarvan alles anders afhang.

Stroop die mitologie weg, en wat oorbly, is nie ’n karakter nie. Dit is ’n beskrywing van wat waar moet wees van wat ook al die grondslag van alles is.

Jy het al op ’n helder nag buite gestaan en opgekyk. Nie as ’n wetenskaplike nie. Nie as ’n teoloog nie. As ’n mens. En iets in die omvang daarvan — die diepte, die stilte, die manier waarop die lig aanhou aankom van plekke soos hulle lank gelede was — het gemaak dat die woord “God” ophou voel soos ’n antwoord en begin voel soos ’n naam vir dit waarbinne jy reeds was.

Jy was nie besig om te bid nie. Jy het nie aan ’n wese gedink nie. Jy het gekyk na iets wat jou insluit. Iets waarna nie gewys hoef te word nie, want jy is daarbinne.

Daardie gevoel het ’n naam. Die naam is nie die gevoel nie. Maar die gevoel is wat die naam probeer dra.

Dink nou aan alles wat bestaan — nie as ’n versameling voorwerpe wat in leë ruimte dryf nie, maar as die totaliteit van alles wat is, insluitend elke proses, elke ervaring, elke oomblik van bewustheid wat daarbinne ontstaan. Ons noem dit die heelal.

Niks bestaan buite die heelal nie. Niks tree onafhanklik daarvan op nie. As daar wel iets daarbuite bestaan het, sou die totaliteit nie die totaliteit wees nie. Dit sou ’n deelversameling van iets groters wees.

Wat die woord “God” ook al probeer benoem — uiteindelikheid, onafhanklikheid, die grond van alles — daardie rolle word reeds deur die heelal beklee.

Wat hier voorgestel word, is nie dat God ’n fisiese voorwerp is nie. Dit is dat die woord “God” nog altyd na iets werkliks gewys het, en dat daardie iets waarna dit wys, nie ’n buitekant nodig het nie. Die wins, as dit aanvaar word, is dat heiligheid nie meer na ’n hiernamaals uitgestel of aan ’n instelling oorgedra word nie — dit is waar jy staan. Die koste, as dit aanvaar word, is dat die spesifieke Persoon van die tradisionele teïsme weg is. Die ruil is die ruil. Die boek vra jou nie om dit te aanvaar nie. Die boek wys jou wat dit sou beteken om dit te aanvaar.

Op hierdie punt, ’n voorspelbare beswaar: “Sê jy God is net fisiese materie?”

Nee.

Daardie beswaar veronderstel dat die heelal tot dooie goed beperk is. Dit is nie.

Die heelal sluit materie en energie, ruimte en tyd, proses en struktuur in — en bewustheid. Ervaring bestaan. Jy het op hierdie oomblik een. Bewustheid is nie ’n toevoeging van buite af nie. Dit ontstaan binne wat bestaan.

Om te sê dat God en die totaliteit van die bestaan dieselfde ding is, is nie om die geheimenis te verklein nie. Dit is om die geheimenis te plaas waar dit werklik is — nie êrens anders nie, nie daarbo nie, nie daaragter nie, maar hier.

Hoekom word God so dikwels as ’n persoon voorgestel?

Omdat bewussyn homself die maklikste in persoonlike vorm herken.

Ons is bewuste, doelgerigte wesens. Wanneer ons iets teëkom wat onmeetlik, magtig en bo ons begrip is, gee ons dit instinktief ’n gesig en ’n wil. Dit maak dit herkenbaar. Dit maak dit emosioneel toeganklik.

Maar emosionele toeganklikheid is nie dieselfde as akkuraatheid nie.

Die heelal het nie ’n persoonlikheid nodig om betekenisvol te wees nie.

’n Storm het nie bedoelings nodig om verwoestend te wees nie.

Die bestaan het nie voorkeure nodig om werklik te wees nie.

As die heelal net masjinerie was, sou dit hol voel om dit God te noem. Maar die heelal is nie net masjinerie nie.

Dit is iets waarin ervaring gebeur.

Jy is ’n punt waar die heelal van homself bewus word. Nie ten volle nie. Nie oral nie. Plaaslik. Wanneer jy na die sterre kyk, kyk alles wat bestaan — op daardie oomblik — deur jou oë na homself.

Dit is nie poësie nie. Dit volg direk uit die feit dat jy van die heelal gemaak is en daarbinne bewus is.

Jy het nie in die heelal aangekom nie — jy het daaruit gekom — die heelal is ook jy.

As alles wat bestaan een ding is, kan geen individu God of die heelal in die volle sin wees nie. Elkeen van ons is beperk. Elkeen het een perspektief, gevorm deur omstandighede.

Maar elke mens is ’n uitdrukking van die geheel — nie apart daarvan nie, nie los daarvan gemaak nie, maar daarbinne ontstaan en daarvan gemaak.

’n Golf is nie apart van die oseaan nie. Maar dit is nie die hele oseaan nie. ’n Mens is nie apart van die geheel nie. Maar geen mens is die geheel nie.

Dit bewaar eenheid sonder om opgeblasenheid aan te moedig.

Niemand mag ’n spesiale posisie opeis nie.

Almal neem op gelyke voet deel.

Binne hierdie begrip is skade nie meer ’n oortreding van goddelike reëls nie. Dit is ’n misverstand oor dit waarop jy inwerk.

Om gewelddadig teen ’n ander mens op te tree, is om jou te gedra asof die wêreld teen homself verdeeld is.

Wreedheid word nie verbode nie. Dit word verward. Dit hou op om sinvol te wees.

Deernis word die duidelikste reaksie op ’n wêreld wat akkuraat verstaan word.

Die vraag wat vanself volg, is die een wat jy reeds vra: as alles een is, hoekom lyk dit soos baie?

As eenheid die grond is, waar kom al die verskil vandaan?

Jy kan nie vorentoe beweeg sonder om dit te beantwoord nie. En die argument ook nie.