Kwa Nini Tunajihisi Tumetengana

Sababu rahisi zaidi inayotufanya tujihisi tumetengana ni mwili.

Mfumo wako wa neva umejengwa kwa ajili ya kunusurika. Unachora ramani ya hatari na fursa. Unajua kipi ni cha kiumbe hiki na kipi si chake.

Njaa inahisiwa hapa, katika tumbo hili. Maumivu yanahisiwa hapa, katika mwili huu. Mguso, mizani, joto — kila ishara inasema jambo lilelile: linda mwili huu.

Kwa mtazamo wa kubaki hai, ina mantiki kamili kuigawa dunia kuwa “mimi” na “kisicho mimi.” Mnyama asiyeweza kujitofautisha na mazingira yake hangedumu muda mrefu.

Utengano si kosa. Ni mkakati wa kunusurika.

Lakini mkakati si sawa na ukweli.

Ramani ina manufaa, lakini ramani si eneo lenyewe. Kitu kinaweza kufanya kazi vizuri ajabu bila kuwa neno la mwisho kuhusu kilichopo.

Juu ya mstari wa mwili, akili inaongeza msimulizi.

Binadamu hufanya jambo la kushangaza: tunajisimulia hadithi kuhusu sisi ni nani.

Tunachukua hisia, kumbukumbu, hofu, matumaini, mazoea, na kuvifuma kuwa mhusika.

“Huyu ni mimi. Haya ni maisha yangu. Haya ndiyo ninayoyajali. Haya ndiyo ninayoyaogopa.”

Hadithi hii ina manufaa. Inaleta mwendelezo. Inatuwezesha kujifunza, kupanga, kuchukua wajibu, kupata maana.

Lakini pia inaimarisha hisia kwamba nafsi ni kitu — kitu kigumu kinachopita katika dunia ya vitu vingine vigumu, kilichotengana na kila kitu kingine.

Watu wanaposema “mimi,” wengi wao hawana uhakika wanamaanisha nini.

Mwili? Haiba? Akili? Kitu fulani nyuma ya akili?

Hawana uhakika kwa sababu hisia ya “mimi” inafika ikiwa tayari imeundwa. Inajionyesha kama jambo lililo wazi. Hakuna aliyeuliza kama ilikuwa sahihi.

Kitovu hicho kikishadhaniwa, kila kitu kingine kinakuwa “mwingine.”

Ikiwa mwili unachora mstari na akili inauimarisha, lugha inaufanya uhisike kuwa wa kudumu.

Lugha hufanya kazi kwa kugawa vitu kuwa vipande vyenye majina. Mti. Anga. Mtu. Mgeni. Changu. Chako. Migawanyiko hii ina manufaa. Bila hiyo, usingeweza kuwasiliana, kushirikiana, au kufikiri kwa uwazi.

Lakini manufaa yanaweza kugeuka kimyakimya kuwa mkanganyiko.

Kwa sababu lugha inagawa, inaweza kuufanya mgawanyiko uonekane kama asili ya msingi ya uhalisia. Tunaanza kuvichukulia vitu vyenye majina kana kwamba kweli ni vitu vilivyotengana badala ya mipangilio ndani ya mchakato mmoja.

Fikiria neno “bahari.”

Linataja jambo linalosikika kama kitu kimoja. Lakini bahari si kitu kimoja kama jiwe lilivyo. Ni mikondo, halijoto, mashinikizo, kupwa na kujaa, vyote vikisonga pamoja.

Neno linaifanya isikike kama kitu kigumu. Sivyo ilivyo.

Maneno ni ya lazima.

Lakini yanaweza kudokeza utengano pale ambapo kuna muunganiko tu.

Utengano haubaki kuwa wa mtu binafsi. Unakuwa wa kijamii.

Tunaunda makundi. Tunarithi utambulisho. Tunachora mistari kati ya “sisi” na “wao.”

Hili ni la kale, na si mara zote lina madhara. Jumuiya inaweza kuwa lishe. Utamaduni wa pamoja hujenga hisia ya kuwa sehemu ya kundi.

Tatizo linaanza pale tofauti inapogeuka kuwa umbali — pale “hafanani nami” inapogeuka kuwa “yuko chini yangu” au “hanihusu.”

Hapo, kuhisi anachohisi mwingine kunakuwa jambo la hiari.

Maisha ya ndani ya mtu mwingine — hofu yake, matumaini yake, uchovu wake — yanafifia yasionekane. Si kwa sababu yanakanwa. Kwa sababu hayahisiwi tena.

Kwa kawaida hili halijitangazi kama ukatili. Linajitangaza kama busara.

“Wao ni tofauti na sisi.”

“Hawashiriki maadili yetu.”

“Walichagua hili.”

Sentensi hizi husemwa kwa utulivu. Hicho ndicho hasa kinachozipa nguvu.

Chini ya mwili, hadithi, lugha, na kundi, kuna hatua moja ambayo karibu hakuna mtu anayegundua kwamba anaifanya.

Tunatoka kwenye ninajihisi nimetengana hadi nimetengana katika kiwango cha msingi.

Hatua hiyo inahisika kuwa ya kawaida. Lakini si hakika.

Uzoefu huundwa na mtazamo. Mtazamo una mipaka kwa jinsi ulivyoundwa. Na kuwa na mipaka hakumaanishi kutengwa.

Unapoona jua likichomoza, linaonekana kuwa nje yako. Lakini mwanga unaingia machoni mwako, unakuwa ishara za umeme, unakuwa uzoefu. Mstari kati ya “ndani” na “nje” uko wapi hasa katika wakati huo?

Unapopumua, dunia inaishia wapi na wewe unaanzia wapi?

Katika maisha ya kawaida, tunaundana kila wakati. Lugha, imani, utambulisho — haya hurithiwa kabla ya kuchaguliwa. Hakuna mtu anayekuwa alivyo peke yake.

Nafsi inayojitegemea kabisa ni vigumu kuipata.

Kwa hiyo hatua ya kwanza ni uaminifu wa kiakili tu: utengano ni uzoefu. Huenda usiwe neno la mwisho kuhusu sisi ni nini.

Mipaka ipo. Miili ina ngozi. Dhana zina fasili. Mipaka hii inatimiza malengo — kuendelea kuishi, kuratibu, kuwasiliana.

Lakini mipaka yenye manufaa hudhaniwa kwa urahisi kuwa ya mwisho.

Seli ina utando, lakini ipo tu kupitia mabadilishano na mazingira yake. Mtu ana mwili, lakini yupo tu kupitia mahusiano — ya kibiolojia, ya kijamii, ya kiikolojia.

Mipaka hupanga kilichopo. Haikigawi kuwa aina za kuwepo zilizotengana.

Ili hili lihisike kwa urahisi badala ya kubaki dhahania, picha rahisi inasaidia. Unaweza kuchora mstari kwenye mchanga bila mchanga kuwa dutu mbili tofauti.

Mstari ni halisi. Mchanga ni mmoja.

Ikiwa hilo ni kweli — ikiwa uhalisia ni kitu kimoja kinachoonekana kama vingi badala ya vitu vingi vinavyojifanya kuwa kimoja — basi kinachofuata ni marekebisho. Neno la marekebisho hayo ni umoja. Si kufanana. Si kufutwa kwa tofauti. Ni kutambua tu kwamba kutofautiana hakuhitaji kutoungana.

Hili likishaonekana, muunganiko kati ya tunachoamini kuhusu dunia na jinsi tunavyotendeana unakuwa hauepukiki.