Die kaping

Paulus het die man nooit ontmoet nie.

Sy eie briewe sê hoe hy hom ontmoet het: ’n openbaring, nie ’n kennismaking nie. Handelinge vertel dit as ’n lig en ’n stem op die pad na Damaskus. Nie ’n mens nie. Nie ’n leermeester nie. Nie ’n man wat saam met sondaars geëet en ’n melaatse aangeraak en verhale oor saad vertel het nie.

Paulus het ’n kosmiese gebeurtenis ontmoet, en uit daardie gebeurtenis het hy ’n teologie gebou.

Die wortel van die erfsonde — dat die mensdom in wese gebroke is en homself nie kan regmaak nie. Dit is nie in die lering nie. Die man op die heuwelhang het nooit gesê jy is gebrekkig gebore nie. Hy het gesê die koninkryk is binne-in julle — of tussen julle; die Grieks laat albei toe. Paulus het gesê jy is gevalle. Die lering het gesê jy is heel. Dit is nie dieselfde bewering nie.

Plaasvervangende versoening — dat die dood ’n betaling vir daardie gebrokenheid was. ’n Transaksie. ’n Skuld wat in bloed vereffen is. Die Bergrede en die gelykenisse het die dood nooit as betaling voorgestel nie. Hulle is voor die dood gegee. Die etiek het nie die kruis nodig nie. Paulus het van die kruis die hoofsaak gemaak. Die lering het van die heuwelhang die hoofsaak gemaak.

Regverdiging deur geloof — dat geloof in die offer die enigste roete na herstel is. Nie dade nie. Nie etiek nie. Nie hoe jy die man in die sloot behandel nie. Geloof. Die lering het gesê doen dit. Paulus het gesê glo dit.

Die liggaam van gelowiges as instelling — dat die gemeenskap self ’n heilige struktuur is met gesag oor sy lede. Die woord kerk is in al vier evangelies in twee gedeeltes op sy lippe, albei in Matteus, en baie geleerdes lees albei as die gemeenskap se woorde wat in sy mond gelê is. Paulus het een gebou.

Niks daarvan is in die Bergrede nie. Niks daarvan is in die gelykenisse nie. Niks daarvan is op die heuwelhang gesê nie.

Paulus se briewe is ouer as elke evangelie.

Paulus het al teologie geskryf voordat enige evangelie neergeskryf het wat die leermeester gesê het. Die argitektuur is gebou voordat die biografie bestaan het.

Lees dit weer. Die leerstelling het voor die vertelling gekom.

Teen die tyd dat Markus saamgestel is, het Paulus se teologie al dekades lank die rondte gedoen. Die evangelies is nie in ’n lugleegte geskryf nie. Hulle is in die skaduwee daarvan geskryf. Die skrywers van Matteus, Lukas en Johannes het geskryf in ’n kerk wat Paulus reeds help vorm het. Die kosmiese Christus was reeds geïnstalleer. Die etiese leermeester moes binne ’n struktuur inpas wat sonder hom gebou is.

Dit maak geweldig baie saak.

Paulus was nie ’n siniese manipuleerder nie. Hy was nie ’n politikus wat ’n kans aangegryp het nie. Hy was ’n man wie se identiteit verbrysel en weer opgebou is. Sy briewe brand van dringendheid. Sy lyding was werklik. Sy opoffering was werklik.

En hy het die struktuur verkeerd gehad.

Nie omdat hy oneerlik was nie. Omdat hy vanuit ’n visioen gewerk het en nie vanuit die lering nie. Hy het nooit die Bergrede gehoor nie. Hy het nooit toegekyk hoe Jesus saam met sondaars eet nie. Hy het nooit gesien hoe die Samaritaan stilhou nie. Hy het die lig op die pad gehad. Hy het nie die man op die heuwelhang gehad nie.

Paulus is die bewys dat jy iemand volkome kan liefhê en steeds ’n hok om hom kan bou. Liefde verhoed nie kaping nie. Soms is liefde die meganisme van kaping.

Paulus se teologie het die voorwaardes geskep vir wat daarna gekom het.

As die mensdom in wese gebroke is, moet iemand dit regmaak. As die oplossing ’n dood is, dan is die leermeester nie ’n leermeester nie — hy is ’n redder. As hy ’n redder is, moet toegang tot redding beheer word. As toegang beheer word, moet iemand dit beheer. As iemand dit beheer, het daardie iemand mag oor elke siel wat gered wil word.

Die logika is ’n palrat. Elke stap maak die volgende onvermydelik. Elke stap klink op sy eie redelik. Saam bou hulle ’n masjien.

Erfsonde het die behoefte geskep. Versoening het die oplossing geskep. Geloof het die poort geskep. Die instelling het die poortwagter geword. Die poortwagter het die hiërargie geword. Die hiërargie het die steier geword.

Die man op die heuwelhang het gesê die koninkryk is binne-in julle, of tussen julle. Die steier het gesê die koninkryk is deur ons, die toegangsprys is geloof en gehoorsaamheid, en die straf vir weiering is ewig.

Teen die tyd dat Johannes saamgestel is, ’n dekade of meer ná Matteus en Lukas, was Paulus se briewe in die kerke in omloop. Johannes se gemeenskap het iets gedoen wat Paulus nooit gedoen het nie.

Hulle het die eksklusiwiteit in Jesus se eie mond gelê.

Paulus het in sy eie stem vir eksklusiwiteit gepleit, as teologie. Johannes het dit in Jesus se stem geplaas, as biografie. Die teologie het die stigter se outobiografie geword. Die kosmiese Christus het woorde gekry om te sê, in die eerste persoon, asof die man op die heuwelhang dit gesê het.

Dit is die kaping.

Binne drie eeue het die steier ’n staat gehad.

Konstantyn het mag beter verstaan as teologie. Hy het nie die geloof die ryk se godsdiens gemaak nie. Galerius het dit reeds wettig gemaak, in 311. Konstantyn het dit vrygemaak, en hy het dit nuttig gemaak. Die Edik van Milaan in 313. Toe die konsilie by Nicea in 325, waar die ryk aan tafel gesit en help besluit het wat die geloof sou sê. Die staatsgodsdiens het later gekom, onder Theodosius, in 380.

Lees die datums stadig. Dit het die grootste deel van ’n eeu geneem om ’n beweging van uitgeworpenes in die troon se amptelike kultus te verander. Die kaping was nie ’n staatsgreep nie. Dit was ’n geduldige anneksasie, en die geduld verraai dit.

Die steier het nie die ryk bekeer nie. Die ryk het die steier bekeer. Dit het die struktuur opgeneem en dit toegerus met leërs, belastinginkomste en die wetlike gesag om te dwing.

By Nicea het die steier sy geloofsbelydenis geskryf. Biskoppe het onder keiserlike gesag bymekaargekom en besluit wat die lering beteken, met ’n stemming. Die aard van Jesus is deur ’n komitee bepaal. Die man wat gesê het moenie oor ander heers nie, is omskryf deur manne wat oor nasies geheers het.

Ná Nicea het meningsverskil kettery geword. Kettery het misdaad geword. Misdaad het straf geword. Straf het die dood geword.

Wat gevolg het, is ’n rekord van omkering. Punt vir punt. Oor eeue heen.

Wees lief vir jou vyande. Die steier het kruistogte geloods.

Moenie oordeel nie. Die steier het die inkwisisie gebou.

Geseënd is die sagmoediges. Die steier het pouse gekroon en paleise gebou.

Die splinter en die balk. Die steier het misbruikers beskerm en hulle slagoffers gestraf.

Moenie skatte op aarde bymekaarmaak nie. Die steier het rykdom bymekaargemaak wat wêreldryke sou laat bloos.

Gee die hongeriges kos. Die steier het die hongeriges belas om katedrale te bou.

Wie sonder sonde is, moet die eerste klip gooi. Die steier het hekse verbrand.

Die tafel is oop. Die steier het die deur gesluit en toegangsgeld gevra.

Dit is nie mislukking nie. Mislukking veronderstel ’n poging wat tekortgeskiet het. Dit is kaping. Die lering is geneem, omgekeer, en gebruik om die omkering te magtig. Die stigter se naam is op die omkering geplaas, sodat verset daarteen verset teen hom geword het.

In die naam van Jesus.

Vyf woorde. Die frase wat kruistogte geloods en volksmoord geseën het. Die frase wat uitgespreek is oor doopplegtighede wat op die punt van die swaard voltrek is.

Die naam van ’n man wat saam met sondaars geëet het, het die magtiging geword om hulle dood te maak. Die naam van ’n man wat gesê het moenie oordeel nie, het die stempel op elke oordeel geword. Die naam van ’n man wat gesê het wees lief vir jou vyande, het die strydkreet teen hulle geword.

Dit is identiteitsversmelting. Die steier het sy gesag met die stigter se identiteit versmelt totdat hulle nie meer uitmekaar geken kon word nie. Om die steier te bevraagteken, was om Jesus te bevraagteken. Om die instelling te verwerp, was om die man te verwerp.

Die steier het die kou gebou en sy gesig op die slot gesit. En meer as twee miljard mense was lief vir die kou, omdat hulle lief was vir die gesig op die slot.

Die kou was eerste daar. Die voël is later daarin geplaas.

Die besef maak jou nie kwaad nie. Dit maak jou stil. Die gewig is nie verontwaardiging nie. Dit is rou.

Die steier het Jesus nie verraai nie. Dit het hom liefgehad. Dit is wat dit onvergeeflik maak.

In die middel van die kou, een slot.

Die steier het baie probeer. Geloofsbelydenisse. Konsilies. Pouslike gesag. Ekskommunikasie. Die hel. Maar die meesterslot — die een wat alles op sy plek gehou het — was ’n enkele vers in ’n enkele evangelie.

Niemand kom na die Vader toe behalwe deur My nie. Johannes 14:6.

Een vers. Die jongste evangelie. Geskryf dekades ná die dood, in ’n kerk wat Paulus reeds help vorm het, deur skrywers wat die man op die heuwelhang nooit ontmoet het nie.

Alles wat die instelling gebou het, rus daarop: dat toegang tot God deur een man loop, en dat daardie man se verteenwoordigers op aarde die toegang beheer.

Verwyder daardie vers, en die steier het geen enjin nie.

Ons gaan dit nie verwyder nie. Ons gaan dit lees.

Nie deur die teks aan te val nie. Nie deur Johannes af te maak nie. Nie deur te beweer dat die manuskripte iets anders sê nie. Deur twee woorde aan die begin van die sin te lees wat die steier nooit reg gehoor het nie.

Ἐγώ εἰμι.

Die lont brand al sedert hoofstuk een. Dit is tyd om te kyk waaraan dit vas is.