God binne die wêreld

Wanneer God buite die wêreld geplaas word, word ’n verdeling ingebring. Skepper hier, skepping daar.

Dit lyk vanselfsprekend. ’n Pottebakker is nie ’n pot nie. Maar die vergelyking breek waar dit tel. ’n Pottebakker bestaan onafhanklik van die pot. As God dit is waarvan alles afhang, kan God nie in dieselfde verhouding tot die wêreld staan as ’n maker tot ’n voorwerp nie. ’n Pottebakker kan van die pot af wegstap. As God oral en in alles is, is daar nêrens om heen weg te stap nie.

Sodra God voorgestel word as ’n wese tussen wesens — selfs die hoogste een — gebeur iets beslissends. God word een ding, en al die res word ’n ander.

Eenheid word deur afstand vervang. Deelname word deur gehoorsaamheid vervang. Die heilige is nie meer die grond van bestaan nie. Dit word ’n voorwerp van geloof.

Sodra God buite die wêreld is, moet toegang tot God bemiddel word.

Kennis van God moet êrens vandaan kom: Skrif, leerstelling, priesterskap, tradisie. Waarheid word iets wat oorhandig word eerder as ontdek. Moraliteit word iets wat beveel word eerder as verstaan. Die individu se taak word aanpassing by ’n wil van buite, eerder as helderheid oor wat werklik aan die gang is.

’n Mens kan nou sê, opreg en sonder kwaadwilligheid: my verhouding met God is reg, daarom is my dade geregverdig.

Dit vereis nie wreedheid nie. Dit vereis sekerheid.

In hierdie verskuiwing het iets wesenliks verlore gegaan. Nie doelbewus nie. Struktureel. Nie deur slegte mense nie. Deur ons almal, geleidelik, oor eeue heen.

Wat verlore gegaan het, was die besef dat bestaan self heilig is. Nie deur ’n dekreet of deur geloof nie, maar deur wat dit is.

Wanneer God buite die wêreld is, word die wêreld tydelik. Hierdie lewe word ’n toets eerder as deelname. Die heilige word uitgestel — na die hemel, na die hiernamaals, na die oordeel — eerder as wat dit as teenwoordig herken word.

En wanneer die heilige uitgestel word, word lyding makliker om te verdra. Nie omdat iemand gekies het om wreed te wees nie. Omdat die argitektuur ’n stil suggestie gemaak het: die ware ding is elders. Hierdie lewe is tydelik. Die lyding hier is nie waaroor dit gaan nie.

Daardie suggestie is nie deur wrede mense uitgedink nie. Dit is deur goeie mense geërf. En vir goeie mense wat dit vasgehou het, was dit ’n bietjie makliker — nie om lyding te veroorsaak nie, maar om daarby verby te kyk. Nie hulle eie lyding nie. Ander mense s’n.

Dit is die strukturele koste. Nie wreedheid nie. Iets stillers. Toestemming om weg te kyk.

As God almagtig, alwetend en alomteenwoordig is — waarbuite is God presies?

As niks anderkant alles bestaan nie, dan is dit sinloos om God buite alles te plaas. As God oral is, dan is God nie elders nie.

Die God buite die wêreld hoef nie aangeval te word nie. Dit word stilweg onsamehangend onder die gewig van sy eie beskrywings.

Om ’n God buite die wêreld te verwerp, beteken nie om alles tot dooie materie te reduseer nie. Dit is ’n valse keuse.

Die alternatief is nie ateïsme nie. Daar is ’n woord daarvoor in die filosofie: immanensie. God binne die wêreld, nie daarbo nie. God as die struktuur van die werklikheid self.

Die strengste verwoording daarvan behoort aan Spinoza. Wat hierdie boek byvoeg, is nie die standpunt nie, maar die afleiding. Spinoza het ook van aksiomas na ’n etiek geredeneer. Sy ketting het nooit die fisiese konstantes bereik nie. Hierdie een loop van een feit, een rekord bestaan, na die konstantes en na die etiek.

Immanensie ontken nie God nie. Dit ontken afstand.

Dit sê God is nie apart van wat bestaan nie. Nie ’n heerser of ’n regter wat eenkant staan nie. God is identies met bestaan self — nie as poësie nie, maar as die eenvoudigste beskrywing wat sinvol is.

As dit korrek is, is die wêreld nie iets wat God gemaak en toe aan sy gang gelaat het nie. Dit is die voortgaande uitdrukking van wat God is.

En ek, ’n bewuste wese daarbinne, is nie ’n toeskouer nie. Ek is die wêreld wat van homself bewus word.

Ek het nie in die heelal aangekom nie. Ek het daaruit voortgekom.

Die heelal is ook ek.