Die rekord

Twee en ’n halwe eeu lank, af en aan, het Rome Christene vervolg. Vir die leeus gevoer. As fakkels verbrand om Nero se tuinpartytjies te verlig. Verdrink. Gekruisig. Voor skares deur diere verskeur. Niemand het getel nie. Die skattings loop van ’n paar duisend tot honderdduisend dooies. Die meganisme was merking van die buitegroep en morele lisensie.

Toe het die steier van hande verwissel. Konstantyn het hom in 312 bekeer, en binne ’n enkele geslag het die vervolgdes die vervolgers geword. Die Theodosiaanse dekrete van 380 tot 392 het heidense aanbidding verbied, tempels gesluit en offerandes strafbaar gemaak. Wat duisend jaar lank die godsdiens van Rome was, is by keiserlike edik onwettig gemaak.

In 415, in Alexandrië, het ’n Christelike gepeupel Hypatia uit haar rytuig gesleep, haar kaal uitgetrek en haar met dakteëls doodgemaak. Sy was ’n wiskundige, ’n sterrekundige en ’n leermeester — die mees gevierde verstand van die stad wat die antieke wêreld se groot biblioteek gehuisves het. Sy is nie doodgemaak oor wat sy geglo het nie. Sy is doodgemaak in ’n vete tussen die biskop en die prefek wie se raadgewer sy was, en oor wat sy verteenwoordig het: ’n verstand wat buite die steier werk.

Die argitektuur het van hande verwissel. Die argitektuur het nie verander nie.

Ná Mohammed se dood het die Arabiese leërs uit die skiereiland beweeg en binne ’n eeu gebied van Spanje tot Sentraal-Asië beheer — een van die vinnigste gebiedsuitbreidings in die menslike geskiedenis.

Wat ná die verowering gevolg het, was nie ’n slagting nie. Dit was ’n argitektuur. Verowerde Christene en Jode het dhimmi geword: beskerm, en ondergeskik. Hulle het die jizya betaal, ’n belasting op nie-Moslems. Onder die kodes wat gevolg het, kon hulle nie wapens dra nie. Hulle kon nie nuwe gebedshuise bou nie. Hulle kon nie perdry nie. Hulle getuienis het nie teen dié van ’n Moslem gegeld nie. En ’n kind wat in daardie status gebore is, het dit geërf.

Die dhimmi-stelsel was nie volksmoord nie. Dit was argitektuur. ’n Permanente, wetlik omskrewe, godsdienstig bekragtigde tweede klas, van geslag tot geslag deur geboorte voortgeplant.

Die dooies van honderd-en-twintig jaar se uitbreiding is nooit getel nie.

Die steier het die kaart verskaf. Die swaard het die kaart gevolg.

Jerusalem, Julie 1099. Die kruisvaarders het die Moslem- en Joodse inwoners van die stad uitgemoor, almal behalwe ’n paar wat losgekoop of laat gaan is. Mans, vroue, kinders, ou mense. Drieduisend volgens die laagste telling uit daardie tyd, sewentigduisend volgens die hoogste, wat ’n eeu later geskryf is. Die moordery het dae lank aangehou. Doodgemaak nie oor wat hulle gedoen het nie, maar oor in watter gebou hulle gebid het.

Op pad daarheen, die Rynlandse slagtings van 1096: die vernietiging van die Joodse gemeenskappe van Worms en Mainz, met moorde in Speyer en rondom Keulen. Voor die keuse gestel tussen bekering of die dood, is dié wat geweier het in hulle huise vermoor, en in die biskoppe se paleise waar hulle skuiling gesoek het. Baie het eers hulle eie lewe geneem.

Die kronieke teken die gesinne op. In Worms het Meshullam ben Isaac sy seun Isaac doodgemaak eerder as om toe te laat dat hy met geweld gedoop word. Toe het hy en sy vrou Zipporah saam uitgegaan, en die kruisvaarders het hulle doodgemaak. In Mainz het mevrou Rachel haar vier kinders om dieselfde rede doodgemaak. Die kroniek teken haar uitroep op: Waar is U genade, o Here?

Die soldate het geen genade getoon nie.

Die steier het sowel die moordenaars as die vermoordes voortgebring.

Die Albigensiese kruistog, 1209 tot 1229, was nie teen Moslems nie. Dit was teen die Katare van Suid-Frankryk — Christene wat dieselfde God anders gelees het, en wat die Pous tot ketters verklaar het. Toe die pouslike legaat by Béziers gevra is hoe om die Katare van die getroue Katolieke in die stad te onderskei, het hy glo gesê: maak hulle dood, want die Here ken dié wat aan Hom behoort. Die hele stad is uitgemoor, Katolieke en Katare saam.

Nege groot kruistogte. Een tot drie miljoen dooies.

Die Spaanse Inkwisisie het oor drie en ’n half eeu ongeveer drie- tot vyfduisend tereggestel — baie minder as wat die volksmites beweer. Hierdie boek gebruik die syfers wat op getuienis berus, juis omdat hulle genoeg is.

Drieduisend mense op die brandstapel om die lewe gebring oor die verkeerde vertolking van dieselfde God — eers verwurg as hulle berou getoon het, lewendig verbrand as hulle nie het nie — terwyl skares toegekyk het en amptenare die verrigtinge in sorgvuldige handskrif opgeteken het. Bekentenisse afgedwing deur marteling wat by pouslike dekreet gemagtig is. Die veroordeeldes oorhandig aan die wêreldlike arm, omdat die Kerk nie self bloed kon vergiet nie. ’n Burokratiese onderskeid wat die instelling toegelaat het om mense te verbrand terwyl dit volgehou het dat dit niemand doodgemaak het nie.

Europese hekseverhore: veertig- tot sestigduisend tereggestel, die meerderheid vroue. Hulle bekendste handleiding was ’n boek wat in 1486 die eerste keer gedruk is en deur ’n Dominikaanse inkwisiteur geskryf is, en wat aangevoer het dat heksery werklik, ketters en met die dood strafbaar was. Een boek het ’n buitegroep gemerk en die uitroeiing daarvan bekragtig.

Die Duitse Boereoorlog: honderdduisend dooies. Die boere het die Reformasie se belofte van geestelike gelykheid op sy woord geneem. Luther, wat die Pous getrotseer het, het die vorste aangespoor om hulle te steek, neer te slaan en dood te maak. Luther het nie die swaard vasgehou nie. Luther het die teks vasgehou.

Die Bartholomeusnag-slagting: Katolieke bendes wat Hugenote in Parys en twaalf ander stede doodmaak. Die Pous het in Rome ’n danklied laat sing en ’n gedenkmedalje laat slaan. ’n Stuk metaal, ontwerp en gemunt, om die moord op duisende te vier.

Die Franse godsdiensoorloë: twee tot vier miljoen dooies.

Die Dertigjarige Oorlog het Duitsland se bevolking met dertig persent verminder. Vier tot agt miljoen dooies.

Saam: ses tot twaalf miljoen, in ’n Europa van sowat honderd miljoen.

Katoliek en Protestant het dieselfde Bybel gelees, dieselfde Christus aanbid, tot dieselfde Vader gebid. En mekaar ’n eeu lank doodgemaak, omdat die argitektuur twee lesings voortgebring het, albei absoluut verklaar het, en geen meganisme verskaf het om dit te besleg nie.

In 1452 het ’n pouslike dekreet die koning van Portugal gemagtig om enige land wat deur nie-Christene bewoon word binne te val, die mense wat daar woon gevange te neem, en hulle tot ewige slawerny te verlaag. In 1493 het ’n tweede dekreet ’n lyn deur die Atlantiese Oseaan getrek en die nie-Christelike lande daaranderkant aan Spanje gegee. ’n Lyn op ’n kaart, getrek deur ’n man in Rome wat nooit die lande gesien het wat hy weggegee het nie.

Hierdie dekrete het die hoogste institusionele gesag gedra wat die Christelike wêreld gehad het, en is eeue lank deur koloniale regerings as regspresedent aangehaal. Die Kerk het die leerstelling wat daarop gebou is eers in 2023 verwerp.

Die patroon was oral dieselfde. Die Bybel het eerste aangekom. Die vlag het gevolg. Die geweer het die vlag gevolg.

Kanada se koshuisskole het van die 1880’s tot 1996 bestaan. Meer as honderd-en-vyftigduisend inheemse kinders met geweld van hulle gesinne weggeneem en in kerklike instellings geplaas. Hulle tale verbied. Hulle name vervang. Die uitdruklike beleid was kulturele uitwissing, en die frase wat die naam van die beleid geword het, was: maak die Indiaan in die kind dood.

In 2021 het grondradar tweehonderd-en-vyftien waarskynlike ongemerkte grafte by een voormalige skool aangedui, ’n syfer wat later na sowat tweehonderd hersien is. Toe meer by ’n ander een. Toe nog meer. Baie was kinders. Elke kind het ’n naam gehad wat hom ontneem is en ’n naam wat hom gegee is, en nie een van die twee is op ’n graf geskryf nie.

Die Magdalena-wasserye van Ierland het van 1765 tot 1996 bestaan. Na raming dertigduisend vroue opgesluit. Hulle misdaad: om ’n kind sonder ’n man te hê, of ’n weeskind te wees, of arm, of lastig. Hulle kinders van hulle weggeneem. Sommige moeders het die res van hulle lewe deurgebring sonder om te weet of hulle kind lewe of dood is.

By ’n tehuis vir ongetroude moeders in Tuam het agthonderd-en-twee kinders tussen 1925 en 1961 gesterf, en daar is geen rekord van waar hulle begrawe is nie. In 2017 is die oorskot van kinders, van pasgebore tot drie jaar oud, op die terrein gevind, in die kamers van ’n riooltenk wat nie meer gebruik is nie.

Dit is nie geskiedenis nie. Dit is binne die leeftyd van mense wat hierdie boek lees.

Die transatlantiese slawehandel is vier eeue lank godsdienstig geregverdig. Afrikane is uitgewys — deur een vers in Genesis, uitgerek om ’n vasteland te dra, en deur die behoefte aan ’n regverdiging — as deur God verordineer vir diensbaarheid. Nie ’n randverskynsel nie. Professore het dit onderrig. Biskoppe het dit gepreek.

Sowat twaalf en ’n half miljoen mense is verskeep. Die reis self het tussen een en ’n half en twee miljoen van hulle gedood. Die res is verkoop, gebrandmerk, doodgewerk en weggegooi, oor leeftye heen. Oor die hele stelsel, oor vier eeue, loop die dooies volgens enige skatting in die miljoene en is hulle volgens geen skatting presies getel nie.

Die steier het nie die skepe gebou nie. Die steier het vir die skeepsbouers gesê dat wat hulle doen, deur God verordineer is.

Die beweging om slawerny te beëindig, was ook godsdienstig gedrewe. Die Kwakers. Wilberforce. Die Afro-Amerikaanse kerk, in die geheim gebou met lewensgevaar, wat die godsdiens wat gebruik is om die kettings te regverdig, gevat en in die taal van bevryding verander het.

Dit verswak nie die strukturele bewering nie. Dit bevestig dit. Die slawehandelaar het Genesis gelees en goddelike toestemming gesien. Die abolisionis het dieselfde Bybel gelees en ’n goddelike verbod gesien. Albei lesings was getrou, want die teks bevat albei.

’n Gesag wat jy moet vertolk, kan nie sy eie slegste lesing uitsluit nie. Die twee Christendomme is nie ’n verleentheid vir die argument nie. Hulle is die argument.

Die Taiping-opstand — ’n man wat oortuig was dat hy die jonger broer van Jesus is, wat ’n oorlog begin het om ’n Christelike teokrasie te bou — het twintig tot dertig miljoen gedood. Die dodelikste godsdienstige konflik in die geskiedenis volgens absolute getalle.

Die apologeet sal sê dit was nie ware Christendom nie. Dit maak nie saak nie. ’n Stelsel waarvan die gesag op beweerde openbaring rus, het geen meganisme om ’n ware openbaring van ’n valse te onderskei nie. Hy het beweer God het met hom gepraat. Moses ook. Mohammed ook.

Argitektuur B kan hom nie voortbring nie. ’n Man wat sê God het vir my gesê ek is die broer van Jesus, kan ’n oorlog begin. ’n Man wat sê ek het ’n nuwe aksioma afgelei, moet die wiskunde wys, die doodskakelaars oorleef en sy eie sloopinstruksies publiseer.

Die Armeense volksmoord: seshonderdduisend tot een en ’n half miljoen dooies. Deportasie is ’n burokratiese woord. Wat dit beteken het, was uitroeiing deur afstand.

Die Holocaust: ses miljoen Jode vermoor. Die steier se bydrae was nie ’n direkte bevel nie, maar strukturele voorbereiding oor negentien eeue. ’n Evangelie wat Jode as kinders van die duiwel uitwys. ’n Konsilie in 1215 wat van Jode vereis het om onderskeidende klere te dra, sewe eeue later herleef as die geel ster. Luther se pamflet van 1543 wat aanbeveel het dat sinagoges verbrand word — die program wat die Nazi’s vier eeue later uitgevoer het.

Die steier het nie die sneller getrek nie. Die steier het negentienhonderd jaar daaraan bestee om Europa te leer dat die mense in die visier minder as ten volle menslik was. Toe die tyd kom, het die sneller homself getrek.

Die rekord eindig nie in 1945 nie. Godsdiens het nie in 1945 geëindig nie. Die vorm het verander. Die struktuur het voortbestaan.

Die verdeling van Indië: tweehonderdduisend tot twee miljoen dooies, twaalf tot vyftien miljoen ontheem, langs ’n lyn wat in vyf weke volgens godsdiens getrek is deur ’n advokaat wat nog nooit die land besoek het nie. Treine het vol lewende passasiers vertrek en vol lyke aangekom. Die vraag by die grens was nie wat jy gedoen het nie. Dit was wat jy geglo het.

Sedert 1980. Die Iran–Irak-oorlog, voorgehou as heilige oorlog: ’n halfmiljoen tot ’n miljoen. Die Tweede Soedanese Burgeroorlog: twee miljoen. Bosnië: honderdduisend, en by Srebrenica agtduisend Moslemmans en -seuns in groepe doodgeskiet, in Europa, in 1995.

Rwanda: agthonderdduisend in honderd dae, in ’n nasie wat byna negentig persent Christelik is, twee derdes daarvan Katoliek. Hierdie boek beweer nie die steier het dit veroorsaak nie. Dit beweer iets wat struktureel erger is: die steier het dit nie verhoed nie. Die etiese stelsel wat die wydste in die land gedeel word, het geen meetbare remkrag opgelewer teen die vinnigste volksmoord wat nog ooit aangeteken is nie. Kerke is as moordplekke gebruik, nie ten spyte daarvan dat hulle kerke was nie, maar omdat hulle kerke was. Die Tutsi het soontoe gevlug omdat kerke veronderstel was om toevlugsoorde te wees. Die moordenaars het agter hulle aan ingegaan.

Die steier het op Sondag die dak gedra. Die steier het op Maandag die lem gedra.

Afghanistan: meer as honderd-en-sewentigduisend dooies oor die hele oorlog, 2001 tot 2021, alle kante getel. Onder die Taliban is vroue oornag van hulle beroepe gestroop, en meisies geslaan omdat hulle wou leer lees. Die Bamiyan-Boeddhas is in 2001 met dinamiet opgeblaas — veertienhonderd jaar se menslike prestasie in ’n paar weke vernietig, omdat ’n teks so gesê het.

ISIS in Sinjar, 2014: die Jesidi’s is ’n godsdienstige minderheid, en dit is al wat hulle is. Mans en seuns ouer as twaalf in rye doodgeskiet. Vroue en meisies geregistreer en uitgedeel, soos voorraad. Meisies so jonk as nege as eiendom aan vegters toegewys. Die groep se tydskrif het die slawerny met aanhalings uit die Skrif verdedig. ’n Pryslys het die rondte gedoen.

Boko Haram: sowat driehonderd-en-vyftigduisend dooies in die oorlog wat dit begin het, die meeste van hulle weens honger en siekte. Die naam beteken Westerse onderwys is verbode. In 2014 is tweehonderd ses-en-sewentig skoolmeisies uit ’n koshuis ontvoer. Minstens een-en-negentig word steeds vermis, volgens die VN se telling.

Mianmar en die Rohingya: skattings van die gedoodes wissel van sowat seweduisend in die eerste maand tot vyf-en-twintigduisend. Sowat sewehonderd-en-veertigduisend het vanaf Augustus 2017 gevlug; meer as ’n miljoen is nou in Bangladesj. Monnike het jare lank die grond voorberei. Geen godsdiens is vrygestel nie. Geeneen nie.

Israel en Palestina, steeds aan die gang. Op 7 Oktober 2023 het Hamas-vegters die grens oorgesteek en ongeveer twaalfhonderd mense gedood, die meeste van hulle burgerlikes. Gesinne in hulle huise vermoor. Jongmense by ’n musiekfees gedood. Gyselaars geneem. Die aanval is voorgehou as ’n godsdienstige plig.

Die militêre veldtog in Gasa wat gevolg het, het tienduisende Palestyne gedood, onder wie meer as twintigduisend kinders. Hele woonbuurte platgevee. Gesinne uit die bevolkingsregister uitgewis, met niemand oor om oor hulle te treur nie.

Dieselfde God, dieselfde land, dieselfde belofte deur dieselfde steier aan twee verskillende volke gemaak. Die lyn is deurdrenk van die bloed van kinders wat nooit die teks gelees het wat dit getrek het nie.

Net sedert 1980: miljoene dooies in konflikte waar godsdienstige identiteit die primêre of ’n beduidende sorteermeganisme was.

Oor die opgetekende geskiedenis heen is daar geen ooreengekome totaal nie.

Getel volgens die vakkundige skattings, loop die dooies in die tienmiljoene.

Tienmiljoene vensters. Elkeen ’n perspektief. Elkeen onherhaalbaar. Elkeen ’n punt waarop die Heelal deur bepaalde oë besig was om van homself bewus te word.

Gesluit. Gesorteer deur die gewoonte. Gemerk deur die steier. Gesluit deur die lem.

En dan is daar die kinders wat die steier veronderstel was om te beskerm.

Die Katolieke Kerk se misbruikkrisis is nie ’n skandaal nie. ’n Skandaal is ’n gebeurtenis. Dit is ’n stelsel.

’n Priester het ’n kind misbruik. Die kind het dit aangemeld. Die instelling het intern ondersoek ingestel, die priester nie by die polisie aangemeld nie, en hom na ’n ander parogie verplaas waar niemand geweet het nie. Hy het weer misbruik gepleeg. Dekades lank. Op elke vasteland.

In die Verenigde State, oor die vierduisend beskuldigde priesters en meer as tienduisend slagoffers in ’n halwe eeu. In Frankryk het een kommissie driehonderd-en-dertigduisend slagoffers oor sewentig jaar geraam. Driehonderd-en-dertigduisend kinders, in een land, onder een steier.

Die toesmeerdery was morele vrybrief en die verseëlde lus wat as ’n stelsel gewerk het. Om die steier te beskerm, was belangriker as om die kind te beskerm.

Die kardinaal wie se aartsbisdom dekades lank misbruikende priesters herplaas het, is nie gestraf nie, nie uit sy amp onthef nie. Hy het in 2002 bedank. Daarna het hy ’n gesogte pos in Rome gekry, en ’n seremoniële rol in pouslike verrigtinge.

Die argitektuur het die toesmeerdery beloon.

’n Stelsel wat eerder sy eie kinders sal opoffer as om te erken dat dit verkeerd is, het die terminale stadium van die verseëlde lus bereik. Die punt waar dit nie meer kan sien wat dit doen nie, want om te sien, sou dit doodmaak.

Die leer van heerskappy het die mensdom van die aarde geskei. Nie daarbinne nie, maar daarbo.

Eeue lank het een vers die uitbuiting van die natuurlike wêreld nie bloot gerieflik nie, maar goddelik gemagtig gemaak. Woude was hulpbronne. Riviere was krag. Diere was eiendom.

Die gevolg is nie bereken nie, want die argitektuur het gesê dit maak nie saak nie. Hierdie wêreld is tydelik. Die regte een is elders.

Die vers staan steeds in die teks. Die planeet is nie ’n hulpbron wat bestuur moet word nie. Dit is die substraat waarop elke korridor, elke venster, elke gebou bestaan.

Die steier het nog een lem gedra — nie op ander vensters gerig nie, maar op die gebou self.