Die onopgemerkte sprong

Die eenvoudigste rede waarom ek apart voel, is my liggaam.

My senuweestelsel is gebou vir oorlewing. Dit karteer bedreigings en geleenthede. Dit weet wat aan die organisme behoort en wat nie. Honger word hier gevoel. Pyn word hier gevoel. Elke sein sê dieselfde ding: beskerm hierdie liggaam.

Uit die oogpunt van aan die lewe bly, is dit volkome sinvol om die wêreld in ek en nie-ek te verdeel. ’n Dier wat homself nie van sy omgewing kon onderskei nie, sou nie lank uithou nie.

Afsonderlikheid is nie ’n fout nie. Dit is ’n oorlewingstrategie.

Maar ’n strategie is nie dieselfde ding as die waarheid nie. ’n Kaart is nuttig. Die kaart is nie die gebied nie.

Bo-op die liggaam se lyn voeg die verstand ’n verteller by.

Ek het gewaarwordings, herinneringe, vrese, gewoontes, hoop, en ek weef dit saam tot ’n karakter. Dit is ek. Dit is my lewe. Dit is waarvoor ek omgee.

Die verhaal is nuttig. Dit skep kontinuïteit. Dit laat my leer, beplan, verantwoordelikheid neem.

Maar dit versterk ook die gevoel dat die self ’n ding is — ’n vaste voorwerp wat deur ’n wêreld van ander vaste voorwerpe beweeg, afgeseël van alles anders.

Wanneer ons ek sê, is ons seker wat ons bedoel? ’n Liggaam? ’n Persoonlikheid? ’n Verstand? Iets agter die verstand?

Ons is nie seker nie, want die gevoel van ek kom reeds aanmekaargesit aan. Dit bied homself as vanselfsprekend aan. Niemand vra of dit akkuraat is nie.

Sodra daardie middelpunt aangeneem word, word al die res die ander.

As die liggaam ’n lyn trek en die verstand dit versterk, laat taal dit permanent voel.

Taal werk deur dinge in benoemde stukke te verdeel. Boom. Lug. Mens. Vreemdeling. Myne. Joune.

Hierdie verdelings is nuttig. Sonder hulle sou ek nie kon kommunikeer, saamwerk of helder dink nie.

Maar nut kan stilletjies verwarring word. Omdat taal verdeel, kan dit verdeling laat lyk soos die fundamentele aard van die werklikheid. Ek begin benoemde dinge behandel asof hulle werklik apart is, eerder as patrone binne ’n enkele proses.

Woorde is nodig. Maar hulle kan afsonderlikheid suggereer waar daar net verbondenheid is.

Afsonderlikheid bly nie persoonlik nie. Dit word sosiaal.

Ons vorm groepe. Ons erf identiteite. Ons trek strepe tussen ons en hulle.

Dit is oeroud, en dit is nie altyd skadelik nie. Gemeenskap kan voedend wees. Gedeelde kultuur skep samehorigheid.

Die moeilikheid begin wanneer verskil afstand word — wanneer nie soos ek nie verander in minder as ek, of niks met my te doen nie.

Op daardie punt word empatie opsioneel. Die innerlike lewe van die ander mens vervaag uit sig. Nie omdat dit ontken word nie. Omdat dit nie meer gevoel word nie.

Dit kondig homself gewoonlik nie as wreedheid aan nie. Dit kondig homself as redelikheid aan. Hulle is anders as ons. Hulle deel nie ons waardes nie.

Hierdie sinne word kalm uitgespreek. Dit is presies wat hulle krag gee.

Onder die liggaam, die verhaal, die taal en die groep is daar een skuif waarop amper niemand homself betrap nie.

Ek gaan van Ek beleef myself as apart na Ek is fundamenteel apart.

Daardie skuif voel natuurlik. Dit is nie gewaarborg nie.

Ervaring word deur perspektief gevorm. Perspektief is volgens ontwerp beperk. Maar beperking beteken nie isolasie nie.

Wanneer ek ’n sonsopkoms sien, lyk dit of dit buite my is. Maar die lig gaan my oë binne, word elektriese seine, word ’n ervaring. Waar presies is die streep tussen binne en buite in daardie oomblik?

Wanneer ek asemhaal, waar eindig die wêreld en begin ek?

’n Heeltemal onafhanklike self is moeilik om te vind.

Die eerste stap is dus intellektuele eerlikheid. Afsonderlikheid is ’n ervaring. Dit is dalk nie die laaste woord oor wat ek is nie.

Grense bestaan. Liggame het vel. Begrippe het definisies. Hierdie grense dien doele — oorlewing, koördinasie, kommunikasie.

Maar nuttige grense word maklik vir finale grense aangesien.

’n Sel het ’n membraan, tog bestaan dit net deur uitruiling met sy omgewing. ’n Mens het ’n liggaam, en bestaan tog net deur verhoudings — biologies, sosiaal, ekologies.

Grense orden wat bestaan. Hulle verdeel dit nie in aparte soorte bestaan nie.

Ek kan ’n streep in die sand trek sonder dat die sand twee verskillende stowwe word. Die streep is werklik. Die sand is een.

As dit waar is — as die werklikheid een ding is wat as baie verskyn, eerder as baie dinge wat voorgee om een te wees — dan is wat volg nie ’n teorie nie. Dit is ’n regstelling.

Die woord vir daardie regstelling is eenheid. Nie eendersheid nie. Nie die uitwissing van verskil nie. Net die erkenning dat onderskeid nie ontkoppeling vereis nie.

Sodra dit raakgesien word, word die verband tussen wat ek oor die wêreld glo en hoe ek ander behandel, onvermydelik.