Die lem in die teks

Jy moet jou naaste liefhê soos jouself. Levitikus 19:18.

Dieselfde boek, dieselfde beweerde outeur, dieselfde God. Levitikus 20:13: as ’n man met ’n ander man gemeenskap het soos met ’n vrou, het hulle albei iets afskuweliks gedoen; hulle moet doodgemaak word. Deuteronomium 7:1–2: roei hulle heeltemal uit, sluit geen verbond met hulle nie, wees hulle nie genadig nie. 1 Samuel 15:3: val die Amalekiete aan en vernietig heeltemal alles wat aan hulle behoort — mans en vrouens, kinders en babas.

God — die beweerde gesag, die bron van die etiek, die fondament van die steier — beveel die totale uitwissing van ’n volk, hulle babas ingesluit. Nie ’n menslike koning wat hom op God beroep nie. God, in die eerste persoon, deur sy profeet, wat die doodmaak van kinders beveel.

Julle moet julle vyande liefhê en bid vir dié wat julle vervolg. Matteus 5:44.

Dieselfde testament, dieselfde tradisie. Matteus 10:34: Ek het nie gekom om vrede te bring nie, maar die swaard. En die vers wat negentien eeue van antisemitisme gesaai het, Johannes 8:44 — julle is kinders van die duiwel; hy is julle vader — gesê vir ’n groep Jode.

Daardie vers is aangehaal in Luther se oproep om sinagoges te verbrand, en sy beeld van die Jood as die duiwel se kind het verder geloop tot in die Nazi-propaganda. Die lyn daarvandaan na die gaskamers van Auschwitz loop deur negentien eeue van voorbereiding. Die vers het nie die sneller getrek nie. Dit het Europa, negentien eeue lank, geleer wie die teiken was.

Jesus het daardie vers so goed as seker nooit gesê nie. Dit is dekades ná die kruisiging geskryf, deur ’n gemeenskap in bitter konflik met die sinagoges wat dit uitgewerp het, en terugwerkend in sy mond gelê. Hoe dit onder sy gesag in die Skrif kom sit het, is die onderwerp van Antichristos, Deel II. Die argitektuur wat dit daar geplaas het, is die argitektuur wat hierdie hoofstuk beskryf.

Daar mag geen dwang in godsdiens wees nie. Koran 2:256.

Dieselfde boek, dieselfde beweerde openbaring, dieselfde God. Koran 2:191: en maak hulle dood waar julle hulle ook al vind. Koran 9:29: veg teen dié van die Mense van die Boek wat nie glo nie, totdat hulle die belasting betaal en voel dat hulle onderwerp is. Koran 9:5: wanneer die heilige maande verby is, maak die veelgodedienaars dood waar julle hulle ook al vind.

Geen dwang nie — en maak hulle dood waar julle hulle ook al vind. Dieselfde boek. Dieselfde God. Die vertolker kies.

Dít is die fout. Nie die vertolker nie. Die argitektuur.

Die Bhagavad Gita, hoofstuk sestien, vers twee, noem geweldloosheid — ahimsa — onder die goddelike eienskappe. Dieselfde boek, hoofstuk twee, vers negentien: die self maak nie dood nie en word ook nie doodgemaak nie — Krishna se argument aan ’n huiwerige kryger dat hy moet veg. Die liefde en die lem is in een boek, gespreek deur een god.

Dieselfde tradisie, dieselfde skriftuurlike gesag. Die Manusmriti — die Wette van Manu, een van die invloedrykste regstekste in die Hindoe-geskiedenis — vestig die kastestelsel as goddelik verorden. Die Shudra, geskep uit die voete van Brahma: Manusmriti 1:31. Die Shudra bestaan om te dien: 1:91. Geen rykdom mag deur ’n Shudra versamel word nie, want ’n Shudra wat rykdom verwerf het, gee Brahmane pyn: 10:129.

Die Dalits is selfs laer as dít geplaas. Besoedel van geboorte af. Toegang geweier tot gedeelde putte, tot tempels, tot dieselfde paaie. Hulle skaduwee as besmettend beskou.

Honderde miljoene mense, oor duisende jare heen, in permanente ondergeskiktheid ingedeel deur ’n teks wat op ’n goddelike oorsprong aanspraak gemaak het.

Die hervormer lees die Gita. Die onderdrukker lees Manu. Albei lesings is getrou aan die tradisie.

Die argitektuur filtreer nie. Dit hou albei — die transendensie en die hiërargie, die bevryding en die hok — onder dieselfde gesag, op dieselfde rak, met dieselfde aanspraak op goddelike waarheid.

Die Dhammapada, vers vyf: haat word in hierdie wêreld nooit deur haat gestil nie; deur nie-haat alleen word haat gestil.

Dieselfde tradisie. Die Mahavamsa is die Groot Kroniek van Sri Lanka, geskryf deur ’n Theravada-monnik in die vyfde of sesde eeu n.C. Dit is nie ’n heilige geskrif nie. Dit word as heilige geskiedenis vereer. Dit teken koning Dutthagamani se slagting van die Tamil-leër in die tweede eeu v.C. op en stel dit voor as ’n regverdige daad ter verdediging van die dharma. Toe die koning berou uitgespreek het, het die monnike hom getroos. Die dooies was nie ten volle mens nie, het hulle gesê, want hulle het verkeerde sienings gehuldig. Hulle was soos diere. Die doodmaak was nie sonde nie.

Dít is dieselfde strukturele skuif wat elke tradisie maak. Heiligmaking van die binnegroep, ontmensliking van die buitegroep, morele lisensie vir geweld. Die inhoud verander. Die meganisme nie.

In Mianmar het die Boeddhistiese monnik Ashin Wirathu — die Birmese bin Laden genoem — sy gesag as monnik gebruik om geweld teen Moslems aan te blaas, onder wie die Rohingya. Monnike het pamflette uitgedeel. Monnike het preke gelewer wat tot etniese suiwering opgeroep het.

Die godsdiens wat die Westerse wêreld met meditasie, stilte en vrede verbind, het die morele struktuur verskaf vir die verdrywing van meer as ’n miljoen mense en die doodmaak van minstens tienduisend.

Geen godsdiens is vrygestel nie. Die argitektuur werk in hulle almal.

Die liefdesverse is eg. Die deernis is eg. Miljoene godsdienstige mense in elke tradisie leef volgens die liefdesverse en raak nooit aan die geweld nie. Hierdie hoofstuk ontken dit nie.

Hierdie hoofstuk sê: die argitektuur het sowel liefde as geweld op dieselfde bladsy geplaas, onder dieselfde gesag, met dieselfde beweerde goddelike oorsprong. In elke tradisie. Sonder uitsondering.

’n Struktuuringenieur wat drabalke en plofladings in dieselfde muur vind, sê nie die gebou is meestal balke nie. Die ingenieur sê daar is plofstof in die muur. Die gebou is onveilig.

Die plofstof was nog altyd in die teks. Dit is deur die argitektuur daar geplaas — deur menslike oorskrywing van ’n beweerde goddelike sein, oor eeue heen gedoen deur menslike hande wat menslike haat gedra het, bewaar deur instellings wat nie die meganisme gehad het om dit te verwyder nie.

Want om dit te verwyder, sou die erkenning vereis dat die teks ’n menslike produk is. En om te erken dat die teks ’n menslike produk is, sou die steier se gesag laat ineenstort, ’n gesag wat daarvan afhang dat die teks goddelik is.

Die steier kan nie die lem verwyder nie, want om die lem te verwyder, sou die steier doodmaak.

Elke hervormingsbeweging in elke godsdiens het probeer om die liefdesverse te lees en die geweldsverse te ignoreer. Elke hervormingsbeweging is beantwoord deur ’n fundamentalistiese beweging wat die geweldsverse lees en die hervormers daarvan beskuldig dat hulle God verraai.

Albei bewegings is getrou aan die teks, want die teks bevat albei.

Die twis tussen gematigdes en fundamentaliste is nie ’n twis oor wie reg lees nie. Albei lees reg. Die teks sê albei dinge.

Dít is die strukturele probleem. Dít is wat Argitektuur A voortbring, en altyd sal voortbring.

Die teks bevat die lem. Maar ’n lem in ’n laai sluimer. Iets moet dit optel.