Die meganisme

Die steier smelt godsdienstige identiteit met persoonlike identiteit saam.

Jy is nie iemand wat Islam beoefen nie. Jy is Moslem. Jy is nie iemand wat kerk toe gaan nie. Jy is Christen.

Die identiteit is allesverterend. Dit maak nasionaliteit, beroep, familie, menslikheid ondergeskik.

Salman Rushdie het The Satanic Verses in 1988 gepubliseer. In Februarie 1989 het Ayatollah Khomeini ’n fatwa uitgevaardig wat tot sy dood opgeroep het. Die roman is nie behandel as ’n literêre werk om oor te debatteer, te resenseer of te ignoreer nie, maar as ’n aanval op die self van elke Moslem. Boekwinkels is met bomme aangeval. Vertalers is met messe gesteek. Hitoshi Igarashi, die Japannese vertaler, is in 1991 vermoor.

’n Werk van fiksie, behandel as ’n bestaansbedreiging, omdat die steier die geloof so volkome met die self saamgesmelt het dat ’n verhaal soos ’n aanranding gevoel het.

Wanneer identiteit saamgesmelt is, word kritiek aggressie en word bevraagtekening godslastering. Die steier maak homself onbetwisbaar deur homself saam te smelt met die ding wat die mens nie kan prysgee nie — sy eie gevoel van wie hy is.

Die steier verklaar die binnegroep heilig. Die uitverkore volk. Die ummah. Die liggaam van Christus.

Lidmaatskap is nie ’n kontrak nie. Dit is ’n bewering oor wat jy is. Die lid van die binnegroep behoort nie bloot daarby nie. Die lid van die binnegroep word deur God opgeëis, deur God gemerk, spesiaal in die oë van die uiteindelike gesag.

Die leerstelling van Manifest Destiny: die Verenigde State as ’n Christelike nasie wat deur God uitverkies is om oor die vasteland uit te brei. Die frase het in 1845 deur die joernalis John O’Sullivan in die openbare gesprek beland, maar die teologie het hom met twee eeue voorafgegaan. Die Puriteinse setlaars wat in Massachusetts aangekom het, het geglo dat hulle in ’n verbond met God staan — ’n stad op ’n berg, met die oë van alle mense op hulle. Daardie geloof het die nasie se stigtingsmite geword: Amerika as God se nuwe Israel. ’n Volk, geheilig. ’n Sending, verorden.

Die inheemse volke van Noord-Amerika was nie bloot in die pad nie. Hulle was buite die verbond. Hulle grond is nie bloot begeer nie. Dit was belowe, deur dieselfde God wat Kanaän belowe het.

Die teologie het die inpalming nie soos diefstal laat voel nie, maar soos gehoorsaamheid. Binnegroepheiliging het gebiedsuitbreiding in ’n goddelike sending omskep. Die volksmoord wat gevolg het, was nie ’n verraad aan die teologie nie. Dit was ’n gevolg daarvan.

Die steier merk die buitegroep as struktureel minderwaardig.

Ongelowige. Kafir. Heiden. Nie-Jood. Ketter. Afvallige. Onaanraakbare. Hierdie terme beskryf nie ’n verskil van mening nie. Hulle beskryf ’n verskil in status — ’n mindere verhouding tot die uiteindelike gesag.

Die buitegroep is nie bloot verkeerd nie. Die buitegroep is verkeerd op ’n manier wat God self verklaar het. Die merking is nie sosiaal nie. Die merking is kosmies.

Honderde miljoene mense, duisende jare lank, by geboorte gemerk as permanent besoedel. Hulle skaduwee besmettend. Hulle aanraking besmettend.

In 2013, in Tamil Nadu, is ’n jong Dalit-man met die naam Ilavarasan dood aangetref, negentien jaar oud. Sy huwelik oor die kastegrens heen het ’n gepeupel uitgelok wat meer as tweehonderd Dalit-huise afgebrand het. Die Indiese Grondwet het kastediskriminasie drie-en-sestig jaar vroeër verbied.

Die wet het verander. Die merking nie. Want die merking was nie wetlik nie. Dit was kosmies. Dit was in die teks.

Die steier gee morele toestemming vir dade teen die buitegroep wat binne die binnegroep verbode sou wees. Die morele grens en die groepsgrens is saamgesmelt.

Geweld teen die buitegroep is nie ’n skending van die etiese stelsel nie. Dit is ’n toepassing daarvan.

Die steier hoef nie die mens se morele sin te oorwin nie. Dit lei dit om. Die mens wat vir God doodmaak, glo dat hy goed is.

Op 25 Februarie 1994 het Baruch Goldstein, ’n Amerikaans-Israelse geneesheer, die Grot van die Aartsvaders in Hebron binnegegaan en tydens die Ramadan-gebede op Moslem-aanbidders losgebrand. Hy het nege-en-twintig mense doodgemaak en honderd vyf-en-twintig gewond voordat hy deur oorlewendes doodgeslaan is.

Hy was ’n dokter, opgelei om lewe te bewaar. Die steier het die vrybrief verskaf om elke professionele en menslike instink wat hy gehad het, opsy te skuif.

Sy graf het ’n pelgrimsoord geword. Die inskripsie het gelui: skoon hande en ’n rein hart.

Die steier onderdruk nie moraliteit nie. Die steier kaap dit.

Die steier belowe beloning vir gehoorsaamheid en straf vir afvalligheid — nie in hierdie lewe nie, waar die belofte getoets sou kon word, maar in ’n hiernamaals, waar dit nie kan nie.

Die hefboom is oneindig en onmoontlik om na te gaan. ’n Oneindige aansporing wat nooit getoets kan word nie, kan enige daad motiveer.

In die oorlog tussen Iran en Irak, 1980 tot 1988, het die Iranse regime, na berig word, plastieksleutels aan kinders uitgedeel — fisiese, tasbare plastieksleutels. Daar is vir die kinders gesê dat die sleutels die poorte van die paradys sou oopsluit. Toe het die regime die kinders gestuur om oor mynvelde te loop om die pad oop te maak vir soldate wat opruk. Party was maar twaalf.

Hulle het die myne in geloop omdat elke volwassene wat hulle vertrou het, vir hulle gesê het dat wat aan die ander kant wag, beter is as wat hulle agterlaat. Die moeders het hulle laat gaan omdat die moeders dit ook geglo het.

Dit is nie ’n mislukking van die mense wat betrokke was nie. Die moeders was nie monsters nie. Die kinders was nie dom nie. Hulle het rasioneel gehandel binne die struktuur wat die argitektuur verskaf het. ’n Oneindige beloning vir ’n eindige daad. Geen aardse berekening kan met die ewigheid meeding nie.

Die steier sluit die lus. Twyfel is sonde. Bevraagtekening is ’n gebrek aan geloof. Getuienis teen die steier is ’n toets van God af.

Die argitektuur ent homself teen regstelling in deur regstelling as oortreding te definieer.

’n Stelsel wat twyfel as sonde behandel, kan nie getuienis verwerk dat dit verkeerd is nie. ’n Stelsel wat nie getuienis kan verwerk dat dit verkeerd is nie, kan nie aanpas nie. ’n Stelsel wat nie kan aanpas nie, kan net verstar.

Giordano Bruno — Dominikaanse broeder, filosoof, wiskundige — het voorgestel dat die sterre verafgeleë sonne met hul eie planete is, dat die heelal oneindig is, dat die aarde nie die middelpunt van die skepping is nie. Op 17 Februarie 1600 is hy na die Campo de’ Fiori in Rome geneem, kaal uitgetrek, gemuilband — sy tong vasgebind sodat hy nie kon praat nie — en lewend verbrand.

Die muilband is die detail. Die steier het hom nie net doodgemaak nie. Die steier het hom eers stilgemaak, want woorde wat die steier bevraagteken, is vir die steier gevaarliker as die man wat hulle uitspreek. Die muilband is die verseëlde kring in fisieke vorm: die argitektuur wat homself teen ondersoek verseël deur die ondersoeker te vernietig en die ondersoek terselfdertyd stil te maak.

Die tekste is deur mans geskryf, deur mans oorgeskryf, deur mans uitgelê, in samelewings waar mans die institusionele mag gehad het.

Die stelsels wat daaruit voortkom, lê manlike gesag vas as goddelik bekragtig. Vroue as eiendom. Vroue as stil in die kerk. Vroue as gebrekkig in rede. Vroue as besoedel tydens menstruasie.

Sati was die gebruik dat ’n weduwee haarself lewend op haar man se lykbrandstapel verbrand, voorgehou as die hoogste uiting van toewyding. Die vrou is in haar trouklere aangetrek en langs haar man se lyk op die brandstapel geplaas. In baie gedokumenteerde gevalle is sy vooraf bedwelm. In baie ander gevalle nie. In baie gevalle het familielede haar vasgedruk as sy probeer het om die vlamme te ontvlug. Skares het toegekyk. Priesters het gesing.

Die vrou wat verbrand het, is as ’n godin aanbid. Tempels is op die plek gebou. Die verbranding was nie ’n straf nie. Dit was ’n eer.

Dit is wat dit struktureel maak. Die steier het nie net die vernietiging van die vrou toegelaat nie. Dit het die vernietiging heilig gemaak. Haar waarde was so volkome van haar man afgelei dat, wanneer hy gesterf het, haar voortbestaan ’n verleentheid was en haar dood haar hoogste prestasie.

Die Britse administrasie het sati in 1829 verbied. Hervormers het al jare daarvoor veldtog gevoer. Dit het tot diep in die twintigste eeu voortgeduur. In 1987 — 1987 — is ’n agtienjarige vrou met die naam Roop Kanwar lewend op haar man se brandstapel in Rajasthan verbrand. Duisende het dit bygewoon. Sommige het toegejuig. Die Magdalena-wasserye, wat in die volgende hoofstuk beskryf word, is dieselfde operasie in ’n ander tradisie.

Nie uitsonderings nie. Nie misbruike nie. Kenmerke.

Samesmelting van identiteit — die steier saamgesmelt met die self. Heiliging van die binnegroep — die uitverkorenes. Merking van die buitegroep — ongelowige, onaanraakbare, ketter. Morele lisensie — moraliteit herlei na die steier se doeleindes. Hefboom van die hiernamaals — die belofte wat niemand kan toets nie. Die verseëlde kring — twyfel as sonde. Patriargale argitektuur — vroue as eiendom van die teks, en saam met hulle hul kinders en die liggaam self.

Teenwoordig in die Christendom, Islam, Judaïsme, Hindoeïsme en Boeddhisme. In verskillende vorme, met verskillende intensiteit, op verskillende tye. Struktureel teenwoordig in hulle almal.

Sewe ratte. Almal ingehaak. Almal aan die draai. Almal lewer dieselfde uitset: liggame op die grond.