Cơ chế

Giàn giáo hàn bản sắc tôn giáo với bản sắc cá nhân làm một.

Bạn không phải là một người thực hành đạo Hồi. Bạn là người Hồi giáo. Bạn không phải là một người đi nhà thờ. Bạn là người Kitô giáo.

Bản sắc ấy nuốt trọn tất cả. Nó xếp quốc tịch, nghề nghiệp, gia đình, tính người xuống dưới nó.

Salman Rushdie xuất bản Những vần thơ của quỷ Satan năm 1988. Tháng Hai năm 1989, Ayatollah Khomeini ban hành một fatwa kêu gọi giết ông. Cuốn tiểu thuyết không được đối xử như một tác phẩm văn chương để tranh luận, phê bình hay phớt lờ, mà như một cuộc tấn công vào cái tôi của mỗi người Hồi giáo. Các hiệu sách bị đánh bom. Các dịch giả bị đâm. Hitoshi Igarashi, dịch giả người Nhật, bị sát hại năm 1991.

Một tác phẩm hư cấu, bị coi như một mối đe dọa sống còn, vì giàn giáo đã hàn đức tin với cái tôi làm một trọn vẹn đến mức một câu chuyện cũng bị cảm nhận như một sự hành hung.

Khi bản sắc bị hàn làm một, lời phê bình trở thành sự gây hấn và việc đặt câu hỏi trở thành sự báng bổ. Giàn giáo khiến chính nó không thể bị đặt câu hỏi bằng cách tự hàn làm một với thứ mà người ấy không thể từ bỏ — cảm nhận của chính họ về việc mình là ai.

Giàn giáo tuyên bố nhóm trong là thiêng liêng. Dân được chọn. Ummah. Thân thể của Đấng Christ.

Tư cách thành viên không phải là một hợp đồng. Nó là một lời khẳng định về việc bạn là gì. Thành viên nhóm trong không chỉ đơn thuần thuộc về. Thành viên nhóm trong được Thượng Đế nhận là của Ngài, được Thượng Đế đánh dấu, đặc biệt trong mắt quyền uy tối thượng.

Học thuyết Vận mệnh hiển nhiên: Hoa Kỳ là một quốc gia Kitô giáo được Thượng Đế chọn để bành trướng khắp lục địa. Cụm từ này đi vào bàn luận của công chúng qua nhà báo John O’Sullivan năm 1845, nhưng thần học ấy đã có trước ông hai thế kỷ. Những người định cư Thanh giáo đến Massachusetts tin rằng họ đứng trong giao ước với Thượng Đế — một thành trên đồi, mắt của mọi người đều dõi vào họ. Niềm tin ấy trở thành huyền thoại lập quốc của đất nước ấy: nước Mỹ là Israel mới của Thượng Đế. Một dân tộc được thánh hóa. Một sứ mệnh được định sẵn.

Các dân tộc bản địa ở Bắc Mỹ không chỉ đơn thuần cản đường. Họ ở bên ngoài giao ước. Đất của họ không chỉ đơn thuần bị thèm muốn. Nó đã được hứa ban, bởi cùng một Thượng Đế đã hứa ban xứ Canaan.

Thần học ấy khiến việc chiếm lấy có cảm giác không giống trộm cắp mà giống sự vâng lời. Việc thánh hóa nhóm trong đã biến sự bành trướng lãnh thổ thành sứ mệnh thần thánh. Cuộc diệt chủng theo sau không phải là sự phản bội thần học ấy. Nó là hệ quả của thần học ấy.

Giàn giáo đánh dấu nhóm ngoài là thấp kém về mặt cấu trúc.

Kẻ vô đạo. Kafir. Kẻ ngoại giáo. Dân ngoại. Kẻ dị giáo. Kẻ bội đạo. Tiện dân. Những từ này không mô tả một sự khác biệt về quan điểm. Chúng mô tả một sự khác biệt về địa vị — một mối quan hệ thấp kém hơn với quyền uy tối thượng.

Nhóm ngoài không chỉ đơn thuần là sai. Nhóm ngoài sai theo một cách mà chính Thượng Đế đã tuyên bố. Sự đánh dấu không mang tính xã hội. Sự đánh dấu mang tính vũ trụ.

Hàng trăm triệu con người, suốt hàng nghìn năm, bị đánh dấu từ lúc chào đời là ô uế vĩnh viễn. Cái bóng của họ làm vấy bẩn. Cái chạm của họ làm vấy bẩn.

Năm 2013, ở Tamil Nadu, một chàng trai trẻ người Dalit tên Ilavarasan được tìm thấy đã chết ở tuổi mười chín. Cuộc hôn nhân khác đẳng cấp của anh đã kích động một đám đông đốt hơn hai trăm ngôi nhà của người Dalit. Hiến pháp Ấn Độ đã cấm phân biệt đẳng cấp từ sáu mươi ba năm trước đó.

Luật pháp đã thay đổi. Sự đánh dấu không đổi. Vì sự đánh dấu không mang tính pháp lý. Nó mang tính vũ trụ. Nó nằm trong câu chữ.

Giàn giáo cấp phép về đạo đức cho những hành động nhắm vào nhóm ngoài mà trong nhóm trong sẽ bị cấm. Ranh giới đạo đức và ranh giới nhóm bị hàn làm một.

Bạo lực nhắm vào nhóm ngoài không phải là sự vi phạm hệ thống đạo đức. Nó là sự áp dụng hệ thống ấy.

Giàn giáo không cần phải thắng được cảm quan đạo đức của người ấy. Nó chuyển hướng cảm quan ấy. Người giết người vì Thượng Đế tin rằng mình đang làm điều tốt.

Ngày 25 tháng Hai năm 1994, Baruch Goldstein, một bác sĩ người Mỹ-Israel, bước vào Hang các Tổ phụ ở Hebron và nổ súng vào những tín đồ Hồi giáo đang cầu nguyện trong tháng Ramadan. Ông ta giết hai mươi chín người và làm bị thương một trăm hai mươi lăm người trước khi bị những người sống sót đánh đến chết.

Ông ta là một bác sĩ, được đào tạo để giữ gìn sự sống. Giàn giáo đã cấp phép cho ông ta gạt bỏ mọi bản năng nghề nghiệp và bản năng con người mà ông ta có.

Mộ của ông ta trở thành nơi hành hương. Dòng chữ khắc ghi: tay trong sạch và lòng thanh khiết.

Giàn giáo không đè nén đạo đức. Giàn giáo cướp lấy nó.

Giàn giáo hứa phần thưởng cho sự tuân theo và hình phạt cho sự rời bỏ — không phải trong đời này, nơi lời hứa có thể bị kiểm chứng, mà ở thế giới bên kia, nơi lời hứa không thể bị kiểm chứng.

Đòn bẩy ấy là vô hạn và không thể kiểm tra. Một động lực vô hạn mà không bao giờ kiểm chứng được có thể thúc đẩy bất cứ hành động nào.

Trong Chiến tranh Iran–Iraq, từ 1980 đến 1988, chế độ Iran được cho là đã phát chìa khóa nhựa cho trẻ em — những chiếc chìa khóa thật, sờ được, bằng nhựa. Những đứa trẻ được bảo rằng những chiếc chìa khóa ấy sẽ mở cổng thiên đường. Rồi chế độ ấy sai những đứa trẻ đi bộ băng qua các bãi mìn để dọn đường cho binh lính tiến lên. Có em chỉ mới mười hai tuổi.

Các em bước vào bãi mìn vì mọi người lớn mà các em tin cậy đều nói với các em rằng những gì chờ đợi ở phía bên kia tốt hơn những gì các em đang rời bỏ. Những người mẹ để các em đi vì chính những người mẹ cũng tin điều đó.

Đây không phải là thất bại của những con người trong cuộc. Những người mẹ không phải là quái vật. Những đứa trẻ không ngu dại. Họ đang hành động một cách hợp lý bên trong cấu trúc mà kiến trúc ấy đã đặt ra. Một phần thưởng vô hạn cho một hành động hữu hạn. Không một phép tính trần thế nào địch nổi sự vĩnh hằng.

Giàn giáo khép kín vòng lại. Nghi ngờ là tội lỗi. Đặt câu hỏi là thiếu đức tin. Bằng chứng chống lại giàn giáo là một thử thách từ Thượng Đế.

Kiến trúc ấy tự tiêm phòng cho mình trước sự sửa sai bằng cách định nghĩa sự sửa sai là sự vi phạm.

Một hệ thống coi nghi ngờ là tội lỗi thì không thể xử lý bằng chứng cho thấy nó sai. Một hệ thống không thể xử lý bằng chứng cho thấy nó sai thì không thể cập nhật. Một hệ thống không thể cập nhật thì chỉ có thể trở nên cứng nhắc.

Giordano Bruno — tu sĩ dòng Đa Minh, triết gia, nhà toán học — đã cho rằng các vì sao là những mặt trời ở xa với các hành tinh của riêng chúng, rằng vũ trụ là vô tận, rằng Trái Đất không phải là trung tâm của tạo vật. Ngày 17 tháng 2 năm 1600, ông bị đưa đến Campo de’ Fiori ở Roma, bị lột trần, bị bịt miệng — lưỡi ông bị buộc chặt để ông không thể nói — và bị thiêu sống.

Vật bịt miệng mới là chi tiết. Giàn giáo không chỉ giết ông. Giàn giáo bắt ông câm lặng trước, vì những lời chất vấn giàn giáo nguy hiểm cho giàn giáo hơn chính người nói ra chúng. Vật bịt miệng là vòng khép kín mang hình hài vật chất: kiến trúc tự bịt kín mình trước mọi câu hỏi bằng cách cùng lúc hủy diệt người hỏi và dập tắt câu hỏi.

Các văn bản do đàn ông viết, do đàn ông chép lại, do đàn ông diễn giải, trong những xã hội nơi đàn ông nắm quyền lực của các định chế.

Các hệ thống ra đời từ đó mã hóa quyền uy của đàn ông thành điều được thần thánh chuẩn y. Phụ nữ là tài sản. Phụ nữ phải im lặng trong nhà thờ. Phụ nữ kém lý trí. Phụ nữ ô uế trong kỳ kinh nguyệt.

Sati là tục người góa phụ tự thiêu sống trên giàn hỏa táng của chồng, được tô vẽ thành biểu hiện tột cùng của lòng tận hiến. Người phụ nữ được mặc áo cưới và đặt lên giàn hỏa bên cạnh thi thể của chồng. Trong nhiều trường hợp có ghi chép, bà bị cho uống thuốc mê từ trước. Trong nhiều trường hợp khác thì không. Trong nhiều trường hợp, họ hàng ghì chặt bà xuống nếu bà cố thoát khỏi ngọn lửa. Đám đông đứng xem. Các thầy tư tế tụng kinh.

Người phụ nữ chết cháy được tôn thờ như một nữ thần. Đền thờ được dựng tại nơi đó. Việc thiêu sống không phải là một hình phạt. Đó là một vinh dự.

Đó là điều khiến nó mang tính cấu trúc. Giàn giáo không chỉ cho phép hủy diệt người phụ nữ. Nó biến sự hủy diệt thành điều thiêng liêng. Giá trị của bà hoàn toàn đến từ chồng, đến mức khi ông chết, việc bà tiếp tục sống là một nỗi hổ thẹn, còn cái chết của bà là thành tựu cao nhất của bà.

Chính quyền Anh cấm sati vào năm 1829. Những nhà cải cách đã vận động suốt nhiều năm trước đó. Tục này vẫn kéo dài sâu vào thế kỷ hai mươi. Năm 1987 — 1987 — một phụ nữ mười tám tuổi tên là Roop Kanwar bị thiêu sống trên giàn hỏa của chồng ở Rajasthan. Hàng nghìn người có mặt. Có người reo hò. Các nhà giặt Magdalen, được kể ở chương sau, là cùng một thao tác trong một truyền thống khác.

Không phải ngoại lệ. Không phải sự lạm dụng. Là tính năng.

Hàn bản sắc làm một — giàn giáo hàn làm một với cái tôi. Thánh hóa nhóm trong — những người được chọn. Đánh dấu nhóm ngoài — kẻ ngoại đạo, tiện dân, kẻ dị giáo. Cấp phép đạo đức — đạo đức bị chuyển hướng để phục vụ mục đích của giàn giáo. Đòn bẩy thế giới bên kia — lời hứa không ai kiểm chứng được. Vòng khép kín — nghi ngờ là tội lỗi. Kiến trúc gia trưởng — phụ nữ là tài sản của câu chữ, và cùng với họ là con cái của họ và chính cơ thể.

Có mặt trong Kitô giáo, Hồi giáo, Do Thái giáo, Ấn Độ giáo và Phật giáo. Dưới những hình thức khác nhau, ở những cường độ khác nhau, vào những thời điểm khác nhau. Về mặt cấu trúc, có mặt trong tất cả.

Bảy bánh răng. Tất cả đều ăn khớp. Tất cả đều quay. Tất cả đều tạo ra cùng một kết quả: những thi thể trên mặt đất.