Bản ghi

Suốt hai thế kỷ rưỡi, từng đợt một, La Mã đàn áp các tín đồ Kitô giáo. Bị ném cho sư tử. Bị thiêu như những ngọn đuốc để thắp sáng các bữa tiệc trong vườn của Nero. Bị dìm chết. Bị đóng đinh. Bị thú dữ xé xác trước đám đông. Không ai đếm. Các ước lượng dao động từ vài nghìn đến một trăm nghìn người chết. Cơ chế là đánh dấu nhóm ngoài và cấp phép đạo đức.

Rồi giàn giáo đổi chủ. Constantine cải đạo năm 312, và chỉ trong một thế hệ, những người bị đàn áp đã trở thành những kẻ đàn áp. Các sắc lệnh của Theodosius từ năm 380 đến 392 cấm việc thờ cúng ngoại giáo, đóng cửa các đền thờ và biến việc tế lễ thành tội phạm. Thứ từng là tôn giáo của La Mã suốt một nghìn năm đã bị chiếu chỉ của hoàng đế biến thành bất hợp pháp.

Năm 415, ở Alexandria, một đám đông tín đồ Kitô giáo lôi Hypatia ra khỏi cỗ xe ngựa, lột trần bà và giết bà bằng ngói lợp mái. Bà là một nhà toán học, một nhà thiên văn học và một người thầy — bộ óc lừng danh nhất của thành phố từng có thư viện vĩ đại của thế giới cổ đại. Bà không bị giết vì những gì bà tin. Bà bị giết trong một mối thù giữa vị giám mục và viên tổng trấn mà bà làm cố vấn, và vì những gì bà đại diện: một bộ óc vận hành bên ngoài giàn giáo.

Kiến trúc đã đổi chủ. Kiến trúc không thay đổi.

Sau khi Muhammad qua đời, các đạo quân Ả Rập tiến ra khỏi bán đảo và, trong vòng một thế kỷ, nắm giữ lãnh thổ từ Tây Ban Nha đến Trung Á — một trong những cuộc bành trướng lãnh thổ nhanh nhất trong lịch sử loài người.

Điều đến sau cuộc chinh phục không phải là một cuộc thảm sát. Đó là một kiến trúc. Những người Kitô giáo và người Do Thái bị chinh phục trở thành dhimmi: được bảo hộ, và ở bậc dưới. Họ nộp jizya, một thứ thuế đánh vào người không theo Hồi giáo. Theo những bộ luật ra đời sau đó, họ không được mang vũ khí. Họ không được xây nơi thờ phượng mới. Họ không được cưỡi ngựa. Lời làm chứng của họ không đứng vững trước lời của một người Hồi giáo. Và một đứa trẻ sinh ra trong thân phận ấy thừa hưởng chính thân phận ấy.

Chế độ dhimmi không phải là diệt chủng. Đó là kiến trúc. Một tầng lớp hạng hai vĩnh viễn, được luật pháp định rõ, được tôn giáo chấp thuận, được truyền lại qua các thế hệ bằng việc sinh ra.

Những người chết trong một trăm hai mươi năm bành trướng chưa bao giờ được đếm.

Giàn giáo cung cấp tấm bản đồ. Thanh gươm đi theo tấm bản đồ.

Jerusalem, tháng Bảy năm 1099. Quân Thập tự chinh tàn sát cư dân Hồi giáo và Do Thái của thành phố, trừ một số ít người được chuộc hoặc được thả đi. Đàn ông, phụ nữ, trẻ em, người già. Ba nghìn người theo con số thấp nhất của người cùng thời, bảy mươi nghìn theo con số cao nhất, được viết ra một thế kỷ sau. Cuộc giết chóc kéo dài nhiều ngày. Bị giết không phải vì những gì họ đã làm mà vì họ cầu nguyện trong tòa nhà nào.

Trên đường đi, các cuộc thảm sát ở vùng Rhineland năm 1096: các cộng đồng Do Thái ở Worms và Mainz bị hủy diệt, cùng những vụ giết chóc ở Speyer và quanh Köln. Đứng trước lựa chọn cải đạo hay là chết, những người từ chối bị giết trong nhà mình và trong dinh thự của các giám mục, nơi họ đã trú ẩn. Nhiều người đã tự kết liễu đời mình trước.

Các biên niên sử ghi lại những gia đình ấy. Ở Worms, Meshullam ben Isaac giết con trai mình là Isaac, thay vì để cậu bị rửa tội bằng vũ lực. Rồi ông và vợ là Zipporah cùng nhau bước ra ngoài, và quân Thập tự chinh giết họ. Ở Mainz, bà Rachel giết bốn đứa con của mình vì cùng một lý do. Biên niên sử ghi lại tiếng kêu của bà: Lòng nhân từ của Ngài ở đâu, lạy Chúa?

Binh lính chẳng hề tỏ ra chút nào.

Giàn giáo đã tạo ra cả kẻ giết lẫn người bị giết.

Cuộc Thập tự chinh Albigensian, từ năm 1209 đến năm 1229, không nhằm vào người Hồi giáo. Nó nhằm vào những người Cathar ở miền nam nước Pháp — những người Kitô giáo đọc cùng một Thượng Đế theo cách khác, và bị Giáo hoàng tuyên bố là dị giáo. Khi được hỏi tại Béziers làm sao phân biệt người Cathar với những người Công giáo trung thành trong thành phố, vị sứ thần của Giáo hoàng được cho là đã nói: hãy giết chúng đi, vì Chúa biết kẻ thuộc về Ngài. Cả thành phố bị tàn sát, người Công giáo cùng với người Cathar.

Chín cuộc Thập tự chinh lớn. Từ một đến ba triệu người chết.

Tòa án Dị giáo Tây Ban Nha đã hành quyết khoảng ba đến năm nghìn người trong ba thế kỷ rưỡi — ít hơn rất nhiều so với những gì truyền thuyết dân gian vẫn nói. Cuốn sách này dùng những con số dựa trên bằng chứng chính vì chúng đã đủ.

Ba nghìn người bị xử chết trên giàn hỏa vì một cách hiểu sai về cùng một Thượng Đế — bị siết cổ trước nếu họ ăn năn, bị thiêu sống nếu họ không ăn năn — trong khi đám đông đứng xem và các quan chức ghi chép lại diễn biến bằng nét chữ cẩn thận. Lời thú tội moi ra bằng cực hình do sắc lệnh của Giáo hoàng cho phép. Người bị kết án được giao cho chính quyền thế tục, vì Giáo hội không thể trực tiếp làm đổ máu. Một sự phân biệt quan liêu cho phép tổ chức ấy thiêu người mà vẫn khẳng định mình chưa giết ai.

Các vụ xử phù thủy ở châu Âu: từ bốn mươi đến sáu mươi nghìn người bị hành quyết, phần lớn là phụ nữ. Cẩm nang nổi tiếng nhất của các vụ xử ấy là một cuốn sách in lần đầu năm 1486, do một thẩm phán dị giáo dòng Đa Minh viết, lập luận rằng phép phù thủy là có thật, là dị giáo và đáng bị xử tử. Một cuốn sách đã đánh dấu một nhóm ngoài và chấp thuận việc tiêu diệt nhóm ấy.

Chiến tranh Nông dân Đức: một trăm nghìn người chết. Nông dân đã tin đúng từng chữ vào lời hứa bình đẳng tâm linh của cuộc Cải cách. Luther, người từng thách thức Giáo hoàng, giục các vương công đâm, đánh và giết họ. Luther không cầm gươm. Luther cầm câu chữ.

Cuộc thảm sát ngày lễ Thánh Bartholomew: những đám đông Công giáo giết người Huguenot ở Paris và mười hai thành phố khác. Giáo hoàng ra lệnh hát một bài thánh ca tạ ơn ở Roma và cho đúc một tấm huy chương kỷ niệm. Một mẩu kim loại, được thiết kế và đúc ra, để mừng việc giết hàng nghìn người.

Các cuộc chiến tranh tôn giáo ở Pháp: từ hai đến bốn triệu người chết.

Chiến tranh Ba Mươi Năm làm dân số nước Đức giảm ba mươi phần trăm. Từ bốn đến tám triệu người chết.

Cộng lại: từ sáu đến mười hai triệu người, trong một châu Âu có khoảng một trăm triệu dân.

Người Công giáo và người Tin Lành đọc cùng một cuốn Kinh Thánh, thờ cùng một Đức Kitô, cầu nguyện với cùng một Chúa Cha. Và giết nhau suốt một thế kỷ, vì kiến trúc ấy tạo ra hai cách đọc, tuyên bố cả hai đều tuyệt đối, và không đưa ra cơ chế nào để giải quyết.

Năm 1452, một sắc lệnh của Giáo hoàng cho phép Vua Bồ Đào Nha xâm chiếm bất kỳ vùng đất nào có người không theo Kitô giáo sinh sống, bắt giữ những người sống ở đó, và bắt họ làm nô lệ vĩnh viễn. Năm 1493, một sắc lệnh thứ hai vạch một đường dọc Đại Tây Dương và trao cho Tây Ban Nha những vùng đất không theo Kitô giáo nằm bên kia đường ấy. Một đường vạch trên bản đồ, bởi một người ở Roma chưa từng thấy những vùng đất mà ông ta đang đem cho đi.

Các sắc lệnh này mang quyền uy thể chế cao nhất mà thế giới Kitô giáo có được, và được các chính quyền thuộc địa viện dẫn suốt nhiều thế kỷ như một tiền lệ pháp lý. Mãi đến năm 2023, Giáo hội mới bác bỏ học thuyết được xây trên chúng.

Khuôn mẫu ở đâu cũng như nhau. Kinh Thánh đến trước. Lá cờ theo sau. Khẩu súng theo sau lá cờ.

Các trường nội trú ở Canada hoạt động từ những năm 1880 đến năm 1996. Hơn một trăm năm mươi nghìn trẻ em bản địa bị cưỡng ép tách khỏi gia đình và đưa vào các cơ sở do nhà thờ điều hành. Bị cấm dùng ngôn ngữ của mình. Tên của các em bị thay đi. Chính sách công khai là xóa sổ văn hóa, và câu nói đã trở thành tên gọi của chính sách ấy là: giết người Da đỏ trong đứa trẻ.

Năm 2021, radar xuyên đất báo cáo có thể có hai trăm mười lăm ngôi mộ không bia tại một trường cũ, con số sau đó được điều chỉnh xuống khoảng hai trăm. Rồi thêm nữa ở một trường khác. Rồi thêm nữa. Nhiều người trong số đó là trẻ em. Mỗi đứa trẻ có một cái tên đã bị lấy đi khỏi mình và một cái tên được đặt cho mình, và không cái tên nào được viết trên một nấm mộ.

Các xưởng giặt Magdalen ở Ireland hoạt động từ năm 1765 đến năm 1996. Ước tính ba mươi nghìn phụ nữ bị giam giữ. Tội của họ: có con mà không có chồng, hoặc là trẻ mồ côi, hoặc nghèo, hoặc phiền phức. Con của họ bị lấy đi. Có những người mẹ sống trọn phần đời còn lại mà không biết con mình còn sống hay đã chết.

Tại một nhà dành cho các bà mẹ không chồng ở Tuam, tám trăm lẻ hai trẻ em đã chết trong khoảng từ năm 1925 đến năm 1961, và không có bản ghi nào cho biết các em được chôn ở đâu. Năm 2017, hài cốt của trẻ em, từ sơ sinh đến ba tuổi, được tìm thấy trong các ngăn của một bể chứa nước thải bỏ hoang trong khuôn viên.

Đây không phải là lịch sử. Điều này nằm trong đời của những người đang đọc cuốn sách này.

Việc buôn bán nô lệ xuyên Đại Tây Dương được biện minh bằng tôn giáo suốt bốn thế kỷ. Người châu Phi bị xác định — bởi một câu trong sách Sáng Thế Ký, bị kéo căng để gánh cả một lục địa, và bởi nhu cầu cần có một lời biện minh — là được Thượng Đế định sẵn cho kiếp nô lệ. Không phải chuyện bên lề. Các giáo sư dạy điều đó. Các giám mục giảng điều đó.

Khoảng mười hai triệu rưỡi người bị chở đi. Riêng chuyến đi ấy đã giết từ một triệu rưỡi đến hai triệu người trong số họ. Những người còn lại bị bán, bị đóng dấu bằng sắt nung, bị bắt làm việc đến chết rồi bị vứt bỏ, suốt nhiều đời người. Trên toàn bộ hệ thống, qua bốn thế kỷ, số người chết lên tới hàng triệu theo bất kỳ ước tính nào, và không ước tính nào đếm được chính xác.

Giàn giáo không đóng những con tàu. Giàn giáo nói với những người đóng tàu rằng việc họ đang làm là do Thượng Đế định sẵn.

Phong trào xóa bỏ chế độ nô lệ cũng được tôn giáo thúc đẩy. Những người Quaker. Wilberforce. Hội thánh của người Mỹ gốc Phi, được dựng lên trong bí mật bất chấp nguy cơ mất mạng, đã lấy chính tôn giáo được dùng để biện minh cho xiềng xích và biến nó thành ngôn ngữ của sự giải phóng.

Điều này không làm yếu đi khẳng định về cấu trúc. Nó xác nhận khẳng định ấy. Kẻ buôn nô lệ đọc sách Sáng Thế Ký và thấy Thượng Đế cho phép. Người đấu tranh xóa bỏ chế độ nô lệ đọc cùng cuốn Kinh Thánh ấy và thấy Thượng Đế ngăn cấm. Cả hai cách đọc đều trung thành, vì câu chữ chứa cả hai.

Một quyền uy mà bạn phải diễn giải không thể loại trừ cách đọc tồi tệ nhất của chính nó. Hai thứ Kitô giáo ấy không phải là điều làm lập luận này bẽ mặt. Chúng chính là lập luận.

Cuộc nổi dậy Thái Bình Thiên Quốc — một người đàn ông tin chắc mình là em trai của Giê-su, phát động một cuộc chiến để dựng nên một nhà nước thần quyền Kitô giáo — đã giết từ hai mươi đến ba mươi triệu người. Cuộc xung đột tôn giáo gây chết chóc nhiều nhất trong lịch sử, tính theo con số tuyệt đối.

Người biện hộ cho đức tin sẽ nói đó không phải là Kitô giáo thật. Điều đó không quan trọng. Một hệ thống có quyền uy dựa trên một sự mặc khải tự xưng không có cơ chế nào để phân biệt mặc khải thật với mặc khải giả. Ông ta tuyên bố Thượng Đế đã nói với mình. Môi-se cũng vậy. Muhammad cũng vậy.

Kiến trúc B không thể sinh ra ông ta. Một người nói Thượng Đế bảo tôi rằng tôi là anh em của Giê-su có thể gây ra một cuộc chiến. Một người nói tôi đã suy ra một tiên đề mới phải trình ra phần toán học, sống sót qua các công tắc hủy, và công bố bản hướng dẫn để đánh đổ chính mình.

Cuộc diệt chủng người Armenia: từ sáu trăm nghìn đến một triệu rưỡi người chết. Trục xuất là một từ ngữ hành chính. Nó có nghĩa là tiêu diệt bằng khoảng cách.

Cuộc Holocaust: sáu triệu người Do Thái bị sát hại. Phần đóng góp của giàn giáo không phải là mệnh lệnh trực tiếp mà là sự chuẩn bị về mặt cấu trúc qua mười chín thế kỷ. Một sách Phúc Âm gọi người Do Thái là con cái của ma quỷ. Một công đồng năm 1215 buộc người Do Thái phải mặc trang phục phân biệt, điều được làm sống lại bảy thế kỷ sau thành ngôi sao vàng. Cuốn sách nhỏ năm 1543 của Luther khuyên nên đốt các hội đường Do Thái — chính chương trình mà Đức Quốc xã thực hiện bốn thế kỷ sau.

Giàn giáo không bóp cò. Giàn giáo đã dành một nghìn chín trăm năm dạy châu Âu rằng những người nằm trong tâm ngắm không hoàn toàn là con người. Khi thời điểm đến, cò súng tự bóp.

Bản ghi không kết thúc vào năm 1945. Tôn giáo đã không kết thúc vào năm 1945. Hình thức đã thay đổi. Cấu trúc vẫn tồn tại.

Cuộc chia cắt Ấn Độ: từ hai trăm nghìn đến hai triệu người chết, từ mười hai đến mười lăm triệu người phải rời bỏ nơi ở, dọc theo một đường vạch được kẻ theo tôn giáo trong năm tuần bởi một luật sư chưa từng đặt chân đến đất nước ấy. Những đoàn tàu khởi hành đầy hành khách còn sống và đến nơi đầy xác chết. Câu hỏi ở biên giới không phải là bạn đã làm gì. Mà là bạn tin điều gì.

Từ năm 1980. Chiến tranh Iran–Iraq, được khoác danh nghĩa thánh chiến: từ nửa triệu đến một triệu. Nội chiến Sudan lần thứ hai: hai triệu. Bosnia: một trăm nghìn, và tại Srebrenica, tám nghìn đàn ông và cậu bé Hồi giáo bị bắn theo từng nhóm, ở châu Âu, vào năm 1995.

Rwanda: tám trăm nghìn người trong một trăm ngày, ở một quốc gia gần chín mươi phần trăm theo Kitô giáo, hai phần ba trong số đó theo Công giáo. Cuốn sách này không khẳng định rằng giàn giáo đã gây ra nó. Nó khẳng định một điều tệ hơn về mặt cấu trúc: giàn giáo đã không ngăn được nó. Hệ thống đạo đức được chia sẻ rộng rãi nhất trong nước không tạo ra được một lực hãm nào có thể đo được trước cuộc diệt chủng nhanh nhất từng được ghi nhận. Các nhà thờ bị dùng làm nơi tàn sát, không phải bất chấp việc chúng là nhà thờ mà chính vì điều đó. Người Tutsi chạy đến đó vì nhà thờ lẽ ra phải là nơi lánh nạn. Những kẻ giết người theo họ vào trong.

Giàn giáo giữ mái nhà vào Chủ nhật. Giàn giáo giữ lưỡi dao vào thứ Hai.

Afghanistan: hơn một trăm bảy mươi nghìn người chết trong toàn bộ cuộc chiến, từ 2001 đến 2021, tính cả mọi phía. Dưới thời Taliban, phụ nữ bị tước nghề nghiệp chỉ sau một đêm, các bé gái bị đánh vì muốn học đọc. Các tượng Phật Bamiyan bị phá bằng thuốc nổ năm 2001 — một nghìn bốn trăm năm thành tựu của con người bị hủy diệt trong vài tuần, vì một văn bản đã bảo thế.

ISIS ở Sinjar, 2014: người Yazidi là một nhóm thiểu số tôn giáo, và chỉ có thế. Đàn ông và các cậu bé trên mười hai tuổi bị bắn theo từng hàng. Phụ nữ và các bé gái bị ghi tên rồi chia phát, như hàng trong kho. Những bé gái mới chín tuổi bị giao cho các chiến binh làm tài sản. Tạp chí của nhóm này bênh vực chế độ nô lệ ấy bằng những trích dẫn từ kinh sách. Một bảng giá được lưu hành.

Boko Haram: khoảng ba trăm năm mươi nghìn người chết trong cuộc chiến do nhóm này khơi mào, phần lớn vì đói và bệnh tật. Cái tên ấy dịch ra là giáo dục phương Tây bị cấm. Năm 2014, hai trăm bảy mươi sáu nữ sinh bị bắt cóc khỏi một ký túc xá. Ít nhất chín mươi mốt em vẫn còn mất tích, theo con số của Liên Hợp Quốc.

Myanmar và người Rohingya: các ước tính về số người bị giết dao động từ khoảng bảy nghìn trong tháng đầu tiên đến hai mươi lăm nghìn. Khoảng bảy trăm bốn mươi nghìn người đã chạy trốn từ tháng Tám năm 2017; hiện có hơn một triệu người ở Bangladesh. Các nhà sư đã dọn đường suốt nhiều năm. Không tôn giáo nào là ngoại lệ. Không một tôn giáo nào.

Israel và Palestine, vẫn đang tiếp diễn. Ngày 7 tháng Mười năm 2023, các chiến binh Hamas vượt qua biên giới và giết khoảng một nghìn hai trăm người, phần lớn là dân thường. Những gia đình bị sát hại ngay trong nhà mình. Những người trẻ bị giết tại một lễ hội âm nhạc. Con tin bị bắt đi. Cuộc tấn công được khoác danh nghĩa bổn phận tôn giáo.

Chiến dịch quân sự ở Gaza diễn ra sau đó đã giết hàng chục nghìn người Palestine, trong đó có hơn hai mươi nghìn trẻ em. Những khu phố bị san phẳng toàn bộ. Những gia đình bị xóa khỏi sổ hộ tịch, không còn ai để khóc thương họ.

Cùng một Thượng Đế, cùng một vùng đất, cùng một lời hứa được trao cho hai dân tộc khác nhau bởi cùng một giàn giáo. Đường vạch ấy thấm đẫm máu của những đứa trẻ chưa từng đọc câu chữ đã vẽ ra nó.

Chỉ riêng từ năm 1980: hàng triệu người chết trong những cuộc xung đột mà bản sắc tôn giáo là cơ chế phân loại chính hoặc đáng kể.

Trên toàn bộ lịch sử được ghi lại, không có tổng số nào được thống nhất.

Tính theo các khoảng ước lượng của giới học giả, số người chết lên tới hàng chục triệu.

Hàng chục triệu cửa sổ. Mỗi cửa sổ là một góc nhìn. Mỗi cửa sổ không thể lặp lại. Mỗi cửa sổ là một điểm mà tại đó vũ trụ đang nhận biết chính nó qua một đôi mắt riêng.

Bị đóng lại. Bị phân loại bởi thói quen. Bị đánh dấu bởi giàn giáo. Bị đóng lại bởi lưỡi dao.

Và rồi còn có những đứa trẻ mà giàn giáo lẽ ra phải bảo vệ.

Cuộc khủng hoảng lạm dụng của Giáo hội Công giáo không phải là một vụ bê bối. Một vụ bê bối là một sự kiện. Đây là một hệ thống.

Một linh mục lạm dụng một đứa trẻ. Đứa trẻ báo lại. Thể chế ấy điều tra nội bộ, không báo cảnh sát về linh mục ấy, và chuyển ông ta đến một giáo xứ khác, nơi không ai biết. Ông ta lại lạm dụng. Suốt nhiều thập kỷ. Ở mọi châu lục.

Ở Hoa Kỳ, hơn bốn nghìn linh mục bị cáo buộc và hơn mười nghìn nạn nhân trong nửa thế kỷ. Ở Pháp, một ủy ban ước tính có ba trăm ba mươi nghìn nạn nhân trong bảy mươi năm. Ba trăm ba mươi nghìn đứa trẻ, ở một đất nước, dưới một giàn giáo.

Sự che đậy là cấp phép đạo đức và vòng khép kín cùng vận hành như một hệ thống. Bảo vệ giàn giáo quan trọng hơn bảo vệ đứa trẻ.

Vị hồng y có tổng giáo phận đã điều chuyển các linh mục lạm dụng suốt nhiều thập kỷ không bị trừng phạt, không bị tước chức. Ông từ chức năm 2002. Sau đó ông được trao một chức vụ danh giá ở Rôma, và một vai trò nghi lễ trong các sự kiện của giáo hoàng.

Kiến trúc đã ban thưởng cho sự che đậy.

Một hệ thống sẵn sàng hy sinh chính con cái của mình chứ không chịu thừa nhận mình sai đã đến giai đoạn cuối của vòng khép kín. Điểm mà ở đó nó không còn thấy được việc mình đang làm, vì thấy được sẽ giết chết nó.

Giáo lý về quyền thống trị đã tách loài người khỏi trái đất. Không ở trong nó, mà ở trên nó.

Suốt nhiều thế kỷ, một câu kinh đã khiến việc khai thác thế giới tự nhiên không chỉ tiện lợi mà còn được Thượng Đế cho phép. Rừng là tài nguyên. Sông là năng lượng. Động vật là tài sản.

Hệ quả không được tính đến, vì kiến trúc nói rằng nó không quan trọng. Thế giới này là tạm thời. Thế giới thật ở một nơi khác.

Câu kinh ấy vẫn còn trong câu chữ. Hành tinh này không phải là một tài nguyên để quản lý. Nó là cái nền mà mọi hành lang, mọi cửa sổ, mọi tòa nhà tồn tại trên đó.

Giàn giáo còn giữ thêm một lưỡi dao nữa — chĩa không phải vào những cửa sổ khác mà vào chính tòa nhà.