Bạn có chắc không?

Bạn đang nắm tay em trai mình. Mẹ bạn ở sau lưng bạn. Một người lính đang chỉ tay. Trái hay phải. Đàn ông và các cậu bé sang trái. Phụ nữ và trẻ em sang phải.

Mẹ bạn đang kéo em trai bạn. Người lính đang kéo bạn. Mẹ bạn đang gào thét. Em trai bạn đang khóc. Bạn mười lăm tuổi, và điều cuối cùng bạn thấy về gia đình mình là gương mặt em trai bạn khuất dần vào một đám đông phụ nữ đang bị dồn lên xe buýt.

Srebrenica, tháng Bảy năm 1995. Tám nghìn đàn ông và các cậu bé Hồi giáo người Bosniak, bị tách khỏi gia đình hoặc bị bắt khi đang chạy trốn, bị đưa ra những cánh đồng, bị bắn theo từng nhóm, bị chôn trong những hố chôn tập thể. Một số bị chôn sống. Việc phân loại dựa trên sắc tộc và tôn giáo. Không phải họ đã làm gì. Mà họ là ai.

Quyền uy là giàn giáo. Thi thể nằm trên mặt đất.

Đó là một đêm thứ Bảy. Bạn đang ở một hộp đêm. Tiếng bass vang trong lồng ngực bạn. Bạn bè ở bên cạnh bạn. Bạn đang mặc chiếc áo sơ mi bạn mua hôm qua. Bạn đang sống theo cái cách riêng mà một con người sống lúc nửa đêm thứ Bảy. Một căn phòng đầy âm nhạc và những người lạ mà bạn thấy như người nhà. Trong căn phòng này, bạn không phải giải thích về bản thân mình.

Orlando, tháng Sáu năm 2016. Bốn mươi chín người bị giết bởi một người đàn ông đã tuyên thệ trung thành với ISIS trong lúc tấn công. Các nạn nhân phần lớn còn trẻ, phần lớn là người gốc Latinh, phần lớn là người LGBTQ.

Việc giàn giáo đánh dấu nhóm người ngoài — quan hệ tình dục giữa nam giới với nhau là sự gớm ghiếc, trong sách Lê-vi Ký, bị Phao-lô và kinh Qur’an lên án thêm lần nữa — là một phần trong tín điều của phong trào mà anh ta đã thề trung thành.

Anh ta bóp cò. Câu chữ đã nạp đạn vào khẩu súng.

Quyền uy mang tính tôn giáo. Thi thể nằm trên mặt đất.

Bạn hai mươi ba tuổi. Bạn đã ở trong phòng giam này bốn năm. Giấy được tuồn lén vào. Cây bút được dùng chung. Bạn viết chữ nhỏ. Bạn kể cho chị nghe về ánh sáng lọt qua ô cửa sổ trên cao lúc bốn giờ chiều. Bạn gấp lá thư thành một hình vuông bằng cỡ bao diêm và nhét vào trong chiếc giày trái. Bạn luôn dùng chiếc giày trái.

Iran, tháng Bảy năm 1988. Một fatwa ra lệnh xử tử các tù nhân chính trị. Các phiên xét xử kéo dài vài phút. Vài câu hỏi được đặt ra. Một câu trả lời sai là đủ. Những người trả lời sai đã chết trong vòng một hai ngày. Các ước tính dao động từ dưới ba nghìn đến ba mươi nghìn người. Thi thể bị chôn trong những hố chôn tập thể. Các gia đình không được báo tin suốt nhiều tháng. Phần lớn không bao giờ được cho biết ở đâu.

Tháng Tám năm 2025, chế độ đã rải nhựa phủ kín Khu 41 của Behesht-e Zahra ở Tehran, nơi những tù nhân chính trị bị hành quyết trước đó trong thập niên ấy nằm lại, và biến nó thành một bãi đỗ xe. Chưa thỏa mãn với việc giết các tù nhân, giàn giáo còn xóa cả những nấm mồ.

Quyền uy mang tính tôn giáo. Thi thể nằm trên mặt đất.

Vợ bạn ở bên cạnh bạn. Con gái bạn ngồi trong lòng cô ấy. Con bé ba tuổi. Con bé đang ôm một con búp bê vải với một con mắt bằng cúc áo. Bạn đã nói là bạn sẽ sửa nó.

Trong rương của bạn: hai bộ quần áo để thay, một cái nồi nấu ăn, đồ trang sức cưới của vợ bạn được giấu bên trong một chiếc máy khâu, và một tấm ảnh chụp ngôi nhà bạn đang rời bỏ. Ngôi nhà chưa bị cháy. Đến ngày mai, nó sẽ cháy.

Tháng Tám năm 1947. Những chuyến tàu chở người tị nạn bị các đám đông bạo loạn tấn công ở cả hai phía của đường biên giới mới. Đám đông người Hindu. Đám đông người Hồi giáo. Đám đông người Sikh. Những chuyến tàu khởi hành đầy những hành khách còn sống và đến nơi đầy những xác chết.

Câu hỏi không phải là bạn đã làm gì. Câu hỏi là bạn tin vào điều gì.

Quyền uy mang tính tôn giáo, song phương, đối xứng. Cả hai phía. Mọi phía. Thi thể nằm trên mặt đất.

Bạn là người Rohingya. Bạn đã sống ở ngôi làng này cả đời. Cha bạn đã sống ở đây. Cha của ông đã sống ở đây.

Bạn là người Hồi giáo trong một đất nước Phật giáo. Bạn chưa bao giờ là công dân. Con cái bạn chưa bao giờ là công dân.

Bạn đang pha trà. Bây giờ là năm giờ sáng. Những người lính đến lúc năm giờ mười lăm.

Tháng Tám năm 2017. Các ngôi làng bị bao vây lúc rạng sáng. Đàn ông bị tách khỏi phụ nữ. Nhà cửa bị đốt cháy với cả gia đình ở bên trong. Khoảng bảy trăm bốn mươi nghìn người đã chạy trốn; giờ đây hơn một triệu người đang ở Bangladesh. Các ước tính về số người bị giết dao động từ khoảng bảy nghìn trong tháng đầu tiên đến hai mươi lăm nghìn. Các nhà sư đã dành nhiều năm dọn sẵn mảnh đất.

Tôn giáo của lòng từ bi. Tôn giáo của con đường trung đạo.

Quyền uy mang tính tôn giáo. Thi thể nằm trên mặt đất.

Mykhailo Kovalenko. Ông sáu mươi hai tuổi. Đó là ngày 5 tháng Ba năm 2022 và ông đang đưa gia đình ra khỏi Bucha, việc bình thường mà một người đàn ông làm khi những đợt pháo kích bắt đầu.

Chiếc xe bị chặn lại ở một trạm kiểm soát trên phố Yablunska. Ông bước ra. Ông giơ hai tay lên, vì đó là việc người ta vẫn làm.

Ông bị bắn ở cự ly gần.

Thi thể ông nằm trên phố Yablunska suốt hai mươi chín ngày.

Hai tay ông đang giơ lên. Ông đang đưa vợ và con gái tránh xa hiểm nguy. Không có phiên bản nào của chuyện này mà trong đó ông là mối đe dọa cho bất kỳ ai, và mọi người ở trạm kiểm soát ấy đều có thể thấy điều đó.

Quyền uy không mang tính tôn giáo. Quyền uy mang tính dân tộc. Thế tục. Đế quốc.

Thi thể nằm trên mặt đất.

Không phải lưỡi dao nào cũng cần đến kinh sách. Quyền uy đã thay đổi. Thi thể thì không.

Sáu thi thể. Sáu buổi sáng bình thường. Sáu quyền uy.

Năm trong số những quyền uy này mang tính tôn giáo. Một mang tính thế tục. Lần nào thi thể cũng như nhau.

Lần nào quyền uy cũng thay đổi. Thi thể chưa một lần thay đổi.

Chưa bao giờ chỉ là tôn giáo. Chưa bao giờ chỉ là chủ nghĩa dân tộc. Chưa bao giờ chỉ là hệ tư tưởng.

Bao giờ cũng là sự chắc chắn.

Sự chắc chắn của bạn. Chưa được xem xét. Chưa được đem ra thử. Chưa bị chất vấn. Sự chắc chắn rằng bạn đúng, còn họ sai, và vì họ sai nên cần phải làm gì đó với họ.

Hãy gọi tên điều bạn tin. Điều bạn chắc chắn nhất.

Giờ hãy đặt một thi thể trên mặt đất trước nó. Một con người thật. Đã chết vì có người giữ niềm tin ấy và hành động theo nó với sự chắc chắn.

Hãy nhìn thi thể. Rồi nhìn niềm tin.

Niềm tin có đáng giá bằng thi thể không?

Nếu có — bạn là hòn đá, sợi dây thừng, viên đạn, quả bom. Chiếc chìa khóa nhựa, lệnh fatwa, cảnh sát đạo đức. Đám đông trên chuyến tàu, người lính trên đường phố, nhà sư với tờ truyền đơn. Kiến trúc đã làm cho tất cả những điều đó có vẻ chính nghĩa.

Nếu không — bạn vừa làm điều duy nhất mà cuốn sách này đã yêu cầu. Bạn đã đặt cơ thể trước niềm tin.

Cơ thể thắng. Cơ thể luôn luôn thắng. Cơ thể là quyền uy duy nhất không sa vào bạo lực. Vì cơ thể không tuyên bố rằng mình đúng.

Cơ thể chỉ tuyên bố rằng mình đang ở đây.

Hãy tin vào cơ thể.